Trong lịch sử Việt Nam, mặc dù có nhiều nữ tướng lừng danh, nhưng Nguyễn Thị Bành là người phụ nữ duy nhất phải giả trai để che giấu thân phận khi gia nhập nghĩa quân và sau đó trở thành nữ tướng. Bà là một nhân vật lịch sử nổi bật trong giai đoạn các cuộc khởi nghĩa nổ ra chống lại ách đô hộ của nhà Minh, bắt đầu từ năm 1407.
- Truyền thống khoa bảng xứ Nghệ: Vang lừng danh tiếng dòng họ Ngô đất Diễn Châu
- Thành phố của các vị thần Teotihuacan: Siêu đô thị 200.000 dân biến mất bí ẩn
- Nhân – Nghĩa trong cách ứng xử của hai danh tướng Trần Quang Diệu và Nguyễn Văn Thoại
“Chàng thư sinh’ mảnh mai xin ra nhập nghĩa quân
Cuộc khởi nghĩa Hoàng Nghiêu do thủ lĩnh Nguyễn Chích đứng đầu đã thu hút anh hùng hào kiệt khắp nơi về tụ nghĩa tại động Chân Nghĩa ở Thanh Hóa, gần núi Ngàn Nưa – nơi Bà Triệu từng dấy binh. Nguyễn Thị Bành đến xin đầu quân dưới hình dạng một chàng trai trẻ có tướng mạo nhỏ nhắn, thư sinh, thậm chí bị đánh giá là dáng vẻ “trói gà không chặt”. Tuy nhiên, chàng trai này khẳng định mình vốn học võ từ nhỏ và đến vì lòng căm thù giặc.
Nguyễn Chích sớm cảm thấy nghi hoặc bởi thư sinh này có dáng vẻ thùy mị, khuôn mặt, làn da, vóc dáng và đi đứng đều khác lạ, thậm chí bàn tay cũng nhỏ nhắn như con gái. Để giải tỏa thắc mắc, Nguyễn Chích tổ chức một cuộc đấu vật toàn quân bắt buộc tất cả phải tham gia. Không còn cách nào khác, chàng thư sinh đành thú nhận thân phận thật của mình là Nguyễn Thị Bành, phải giả trai để có thể tham gia nghĩa quân.
Tài quân sự khiến quân Minh khiếp đảm
Dù ban đầu bị nghi ngờ về khả năng quân sự do vẻ ngoài yếu ớt, Nguyễn Thị Bành đã chứng minh tài năng võ nghệ xuất chúng. Khi Nguyễn Chích cho bộ tướng đấu thử, chàng thư sinh này đã đánh bại viên tướng chỉ trong thoáng chốc bằng vài đường võ thuật. Sau đó, lần lượt các tướng khác của Nguyễn Chích đều bị đánh bại dưới tay bà, khiến toàn doanh trại từ binh đến tướng đều khâm phục.
Trên chiến trường, bà thể hiện tài năng mưu lược và thiện chiến:
• Đánh lui Trương Phụ: Bà cùng chồng chỉ huy một cánh quân đánh úp vào trại quân Minh của tướng Trương Phụ (viên tướng nổi tiếng thiện chiến của nhà Minh) vào ban đêm, diệt được nhiều địch, tiêu hao binh lực đối phương trước khi nhanh chóng rút quân. Khi quân Minh tiến đánh căn cứ, bà cùng chồng cho quân ra sau các bờ lũy đất, dựa vào hàng rào tre gai dày đặc, dùng cung nỏ và lao giáo hạ sát quân Minh như ngả rạ.
• Giải vây thần tốc: Khi căn cứ Hoàng Nghiêu bị tướng Minh Lương Nhữ Hốt vây hãm dài ngày, Nguyễn Thị Bành đang ở quê nhà Vạn Lộc đã nhận ra tín hiệu khói truyền tin của chồng. Bà tập hợp khoảng năm, sáu trăm trai tráng và dân làng, mang theo cờ xí và gươm dao, tiến vào căn cứ vào ban đêm, vừa đi vừa dậm mạnh chân. Quân Minh thấy cờ xí rợp trời, bước đi dồn dập như chuyển đất, hoảng sợ tưởng có đại quân ứng cứu phối hợp trong đánh ra, ngoài đánh vào, nên vội vàng rút chạy và bị nghĩa quân truy đuổi gây tử trận rất nhiều.
• Lập công trong nghĩa quân Lam Sơn: Sau khi quân Hoàng Nghiêu gia nhập nghĩa quân Lam Sơn, bà mang theo đội quân bồ câu để truyền tin. Có lần căn cứ Lam Sơn bị quân Minh đánh úp, Nguyễn Thị Bành đã dùng bồ câu báo tin kịp thời, giúp các cánh quân ứng cứu, đánh lui quân Minh. Lê Lợi đã khen ngợi và đích thân trao thóc tẩm mật cho bà nuôi chim bồ câu. Bà cũng được cho là có đóng góp không nhỏ vào các chiến công đánh Chiêm Thành sau này của Nguyễn Chích.
Giúp chồng – danh tướng Nguyễn Chích – có một đời bình an
Sự thật Nguyễn Thị Bành phải giả trai để tham gia nghĩa quân đã gây kinh ngạc cho quân tướng. Tuy nhiên, chính sự phát hiện này lại là khởi đầu cho một cuộc hôn nhân đẹp. Sau khi thân phận bị bại lộ, Nguyễn Chích và Nguyễn Thị Bành phát hiện ra họ có chung một sở thích từ thuở nhỏ là nuôi chim bồ câu. Nguyễn Chích vốn học nuôi chim bồ câu từ cha mình và sử dụng chúng để đưa thư.
Từ việc cùng nhau học hỏi sở thích chung này, hai người dần dần cảm mến tài đức của nhau. Nguyễn Chích sau đó đã ngỏ lời cưới Nguyễn Thị Bành làm vợ và phong bà làm phó tướng. Sau khi đánh bại quân Minh, Nguyễn Chích được phong là Đình Thượng Hầu, còn Nguyễn Thị Bành được phong là phu nhân. Bà luôn bên cạnh chia sẻ, ủng hộ chồng trong mọi hoàn cảnh, kể cả khi Nguyễn Chích bị Lê Lợi cách chức do sự nghi ngờ công thần.
Sử ghi rằng, Lê Lợi khi lên ngôi Vua, nhiều bậc công thần không được trọng dụng. Nguyễn Chích cũng nằm trong số đó, ông bị Lê Lợi cách chức, sử không có ghi rõ ông phạm lỗi gì, nhưng các nhà phân tích cho rằng ông bị cách chức do sự nghi ngờ công thần của Lê Lợi. Những lúc như thế bà Nguyễn Thị Bành luôn bên cạnh chia sẻ những buồn vui cùng chồng.
Sau khi Lê Lợi mất, con là Lê Thái Tông lên ngôi, Nguyễn Chích được phục chức làm Đồng tổng quản châu Hoá, trấn thủ Thát Ải. Ông nhiều lần đánh tan quân Chiêm, giúp ổn định vùng biên giới phía Nam.
Dù lịch sử không ghi chép, nhưng những chiến công đánh Chiêm của ông cũng có đóng góp không ít của phu nhân Nguyễn Thị Bành.
