Nghệ An là nơi sản sinh ra nhiều danh tướng, lương thần nổi tiếng có đóng góp cho xã hội trên các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, quân sự… Nhưng ít ai biết rằng, ở Nghệ An cũng từng có một “kỳ thủ” xuất sắc, có một không hai.
- Vùng đất học Nghệ An – 5 cái tên nổi danh xứ Nghệ
- Các tác động tuyệt vời của âm nhạc đến con người
- Có một loại tinh tế gọi là sự im lặng
Nguyễn Lâm Tuấn là kỳ thủ cờ tướng huyền thoại xứ Nghệ và nước Nam ta. Ông nổi danh giữa thế kỷ XVIII với tài học sâu rộng và lối đánh cờ siêu quần. Chúa Trịnh từng khen ngợi ông bằng câu nói bất hủ “Rượu mơ, cờ Tuấn”, tạo nên danh xưng còn lưu truyền đến nay.
Nguồn cội của tài hoa xứ Nghệ
Nguyễn Lâm Tuấn sinh ở xã Thổ Hào, huyện Thanh Chương, Nghệ An. Ông xuất thân trong gia đình khoa bảng nổi tiếng thời Lê Trung hưng. Cha ông đậu Hương cống, bác ông đậu Tiến sĩ, chú ông đậu Tam tràng. Dòng họ ấy xem giáo dục là nền tảng và khuôn mẫu cho đời sau.
Từ nhỏ, Nguyễn Lâm Tuấn đã được dạy dỗ nghiêm cẩn. Gia phả ghi rằng ông tiếp nối truyền thống văn học của tổ tiên và sớm thể hiện tư chất vượt trội. Những người hiểu biết trong vùng nhiều lần khen ông là “nhà khoa bảng lại sinh con tài hoa xuất chúng”.
Con đường khoa cử của một học quan mẫu mực
Thời niên hiệu Cảnh Hưng, ông dự thi Hương và đỗ Giải nguyên Hương cống. Năm sau, ông thi Hội và trúng Tam tràng, rồi được tuyển vào Trường Quốc tử giám ở Thăng Long. Những khoa thi kế tiếp, ông tiếp tục đỗ Tam tràng và được bổ làm Huấn đạo phủ Gia Hưng, sau thăng Giáo thụ trấn Sơn Tây.
Ông nổi tiếng là học quan uyên bác, nghiêm cẩn và giàu phẩm hạnh. Học trò nhiều người thành danh. Ông để lại một số trước tác nhưng phần lớn thất lạc, chỉ còn bài “Vịnh Tây uyển” được lưu giữ trong gia phả.
Tài nghệ cầm kỳ thi tửu và niềm say mê cờ tướng
Ngoài học vấn sâu rộng, Nguyễn Lâm Tuấn là người hào hoa, thích giao du và am tường nghệ thuật “cầm kỳ thi tửu”. Trong bốn thú ấy, cờ tướng là sở trường khiến ông nổi danh hơn cả. Bàn cờ đối với ông không chỉ là trò tiêu khiển mà còn là cách luận thế sự và tu dưỡng tâm tính.
Ông thường vừa nâng bầu rượu, vừa soạn nhịp đàn mà vẫn ung dung triển khai từng nước cờ. Lối đánh uyển chuyển, biến hóa khiến nhiều kỳ thủ kinh ngạc. Đối phương thường bối rối vì ông luôn tạo thế trận bất ngờ và hiểm hóc.
Trận kỳ cứu anh và sự xuất hiện của một cao thủ
Một lần, anh ruột ông – quan Thiếu Khanh – thua liền nhiều ván trước Thượng quận công và mắc nợ lớn. Quá bí bách, ông liền gửi thư nhờ em giúp. Nguyễn Lâm Tuấn lập tức lên đường, cải trang thành đầy tớ rồi xin vào hầu cờ.
Ông thắng liền nhiều ván. Thượng quận công sửng sốt vì chưa từng bị áp đảo như vậy. Khi sự việc sáng tỏ, Thượng quận công càng nể trọng tài học và khí phách của ông. Từ đó, ông trở thành khách quý trong giới quan lại văn võ.
“Rượu mơ, cờ Tuấn” – lời khen ghi vào sử cũ
Danh tiếng của Nguyễn Lâm Tuấn vang tới phủ chúa. Chúa Trịnh cho mời ông vào hầu cờ. Trên bàn cờ ấy, chúa thua ông nhiều ván liên tiếp và nói câu nổi tiếng:
“Rượu mơ, cờ Tuấn.”
Câu nói ấy khẳng định rằng rượu ngon nhất là rượu làng Mơ và người đánh cờ hay nhất nước Nam là ông Tuấn. Từ đó, ông được xem như kỳ thủ hàng đầu đương thời. Người đời ca tụng ông bằng câu:
“Trường An nhiều nhất mã, thiên hạ cự song xa” – nghĩa là kỳ tài chốn kinh kỳ ông chấp một mã, người trong thiên hạ ông chấp cả hai xe.
Nhiều thương nhân Trung Hoa lang bạt, vốn tự tin lối đánh xảo quyệt, tìm đến thách đấu nhưng đều thất bại trước tài nghệ thâm sâu của ông.
Một đời thanh liêm và di tích còn mãi
Nguyễn Lâm Tuấn gắn bó trọn đời với nghiệp giáo huấn. Ông không màng danh lợi, chỉ mong giữ vững khuôn phép nho học và đào tạo người hiền. Ông mất ngày mồng 6 tháng 9 (năm không rõ), được táng tại xứ Đầu Pheo.
Sau khi ông mất, dân làng và học trò lập đền thờ ngay trong khu vườn cũ. Đền được gọi là Đền Quan Giáo – theo chức Giáo thụ của ông. Năm Khải Định thứ hai, ông được sắc phong “Hiển Minh Linh Ứng, Dực bảo Trung hưng, Linh phù Tôn thần”.
Đền Quan Giáo nổi tiếng linh thiêng. Người dân thường đến cầu tự, cầu thi, cầu bình an, xin bùa, xin thuốc. Cùng với nhà thờ họ Nguyễn Lâm Trung chi hai, đền được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Nghệ An.
Dấu ấn còn lại của một nhân tài xứ Nghệ
Hành trạng của Nguyễn Lâm Tuấn thể hiện mẫu hình trí thức Việt Nam thời Lê Trung hưng: học vấn uyên thâm, nhân cách sáng, tài nghệ vượt trội. Điều đáng nói là con đường đưa ông vào trí nhớ dân gian không chỉ nhờ học vấn mà còn bởi tài đánh cờ độc nhất.
Cuộc đời ông chứng minh rằng đất Nghệ là vùng “địa linh nhân kiệt”. Dù ở thời kỳ nào, mảnh đất này cũng sản sinh những con người góp phần bồi đắp văn hóa và lịch sử dân tộc theo những cách riêng biệt.
Theo: Văn hóa Nghệ An
