Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến huyết áp biến động dữ dội. Cơ chế này tạo áp lực lớn lên tim và mạch máu. Đây là một trong những nguyên nhân âm thầm dẫn tới đột quỵ, nhồi máu cơ tim và tử vong đột ngột, đặc biệt vào mùa lạnh.
- Công an tạm giữ hình sự đối tượng trộm tài sản tại Bệnh viện Đa khoa An Giang
- Mỹ không loại trừ dùng vũ lực để tiếp quản Greenland, châu Âu gấp rút phối hợp ứng phó
- Tường nhà tái định cư cho hộ nghèo ở Gia Lai bất ngờ đổ sập giữa trời nắng
Sốc nhiệt – phản ứng sinh tồn có thể trở thành “đòn chí mạng”
Cơ thể con người luôn tìm cách giữ thân nhiệt ổn định. Đây là cơ chế sống còn. Khi môi trường lạnh, mạch máu co lại. Máu dồn về trung tâm cơ thể. Huyết áp vì thế tăng lên. Khi môi trường nóng, mạch máu giãn ra. Máu tỏa ra ngoại vi. Huyết áp giảm xuống. Quá trình này bình thường và cần thiết. Vấn đề xuất hiện khi sự thay đổi diễn ra quá nhanh. Cơ thể không kịp thích nghi. Hệ tim mạch bị đặt vào trạng thái quá tải cấp tính.
Sốc nhiệt là thuật ngữ mô tả tình trạng này. Nó xảy ra khi nhiệt độ môi trường thay đổi đột ngột trong thời gian ngắn. Cơ thể buộc phải điều chỉnh huyết áp liên tục. Sự trồi sụt này giống như “tàu lượn siêu tốc”. Tim phải bơm máu mạnh rồi yếu liên tiếp. Thành mạch liên tục co giãn vượt ngưỡng an toàn. Não, tim và thận là những cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nhất.
Ở người khỏe mạnh, cơ thể có thể chịu đựng trong giới hạn nhất định. Tuy nhiên, với người cao tuổi, khả năng thích nghi suy giảm rõ rệt. Thành mạch mất tính đàn hồi. Tim hoạt động kém linh hoạt. Hệ thần kinh điều hòa huyết áp phản ứng chậm. Chỉ một cú sốc nhiệt cũng có thể gây biến cố nghiêm trọng. Nhiều trường hợp đột quỵ xảy ra ngay trong sinh hoạt thường ngày. Người bệnh không hề có dấu hiệu báo trước.
Huyết áp biến động và mối liên hệ trực tiếp với đột quỵ
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn. Nguyên nhân có thể do tắc mạch hoặc vỡ mạch. Thay đổi nhiệt độ đột ngột tác động trực tiếp đến cả hai cơ chế này. Khi lạnh, mạch máu co thắt mạnh. Huyết áp tăng cao đột ngột. Áp lực lớn tác động lên thành mạch não. Nếu mạch đã yếu, nguy cơ vỡ mạch tăng lên. Đây là cơ chế gây xuất huyết não.
Với đột quỵ thiếu máu não, nguy cơ cũng không kém. Nhiều người cao tuổi có sẵn mảng xơ vữa trong động mạch. Khi huyết áp tăng vọt, dòng máu chảy xiết. Lực cắt lớn có thể làm bong mảng xơ vữa. Mảnh bong trôi theo dòng máu. Nó gây tắc mạch não ở vị trí xa hơn. Đột quỵ xảy ra gần như tức thì.
Khi chuyển sang môi trường nóng, huyết áp lại tụt nhanh. Máu lên não giảm đột ngột. Não rơi vào tình trạng thiếu oxy tạm thời. Dòng máu chảy chậm tạo điều kiện hình thành cục máu đông. Nguy cơ này càng cao nếu cơ thể mất nước. Máu trở nên cô đặc hơn. Các yếu tố đông máu hoạt động mạnh. Đây là lý do nhiều ca đột quỵ xảy ra sau khi tắm nước nóng.
Sự nguy hiểm nằm ở tính lặp lại. Chỉ trong vài phút, huyết áp có thể tăng rồi giảm liên tiếp. Mỗi lần biến động là một cú đánh vào hệ tim mạch. Não phải chịu đựng sự thiếu máu rồi tăng áp lực liên tục. Không phải cơ thể nào cũng chịu nổi chuỗi tác động này.
Vì sao phòng tắm mùa đông trở thành “điểm nóng” đột quỵ
Mùa đông ghi nhận nhiều ca đột quỵ xảy ra trong nhà tắm. Nguyên nhân đến từ sự thay đổi nhiệt độ theo chuỗi. Giai đoạn đầu bắt đầu khi bước vào phòng tắm lạnh. Da tiếp xúc không khí lạnh. Mạch máu ngoại vi co thắt mạnh. Huyết áp tăng nhanh. Tim phải làm việc nhiều hơn. Não chịu áp lực lớn trong thời gian ngắn.
Giai đoạn thứ hai xảy ra khi ngâm nước nóng. Nhiệt độ cao làm mạch máu giãn nở đột ngột. Huyết áp đang cao rơi xuống nhanh. Áp lực nước trong bồn còn đè lên lồng ngực. Tim bị hạn chế giãn nở. Lượng máu bơm đi giảm. Máu lên não không đủ. Người tắm dễ choáng váng. Một số trường hợp mất ý thức ngay trong bồn.
Giai đoạn thứ ba diễn ra khi rời bồn tắm. Cơ thể ướt gặp không khí lạnh. Mạch máu lại co thắt mạnh. Huyết áp từ mức thấp tăng vọt trở lại. Đây là cú sốc thứ ba trong thời gian rất ngắn. Não và tim tiếp tục bị đặt vào trạng thái nguy hiểm.
Chuỗi ba giai đoạn này tạo ra nguy cơ đột quỵ cao hơn nhiều so với từng yếu tố đơn lẻ. Đặc biệt nguy hiểm với người sống một mình. Khi xảy ra sự cố, không ai phát hiện kịp thời. Nhiều trường hợp tử vong được ghi nhận trong phòng tắm. Nguyên nhân ban đầu chỉ là sinh hoạt rất bình thường.
Phòng ngừa sốc nhiệt và đột quỵ trong sinh hoạt hằng ngày
Phòng ngừa sốc nhiệt không quá phức tạp. Quan trọng nhất là giảm chênh lệch nhiệt độ đột ngột. Phòng tắm nên được làm ấm trước khi sử dụng. Có thể dùng đèn sưởi hoặc xả nước nóng tạo hơi ấm. Nhiệt độ phòng nên tiệm cận nhiệt độ phòng sinh hoạt.
Nước tắm cần ở mức ấm vừa phải. Nhiệt độ dưới 41 độ C được khuyến nghị. Không nên ngâm mình quá lâu. Thời gian an toàn thường dưới 15 phút. Trước khi vào bồn, nên xối nước ấm lên tay chân. Đây là các bộ phận xa tim. Mạch máu sẽ giãn từ từ. Cơ thể có thời gian thích nghi.
Không nên tắm ngay sau khi ăn no. Sau bữa ăn, máu tập trung cho hệ tiêu hóa. Tắm nước nóng lúc này làm huyết áp biến động mạnh hơn. Rượu bia cũng là yếu tố nguy hiểm. Rượu làm giãn mạch và hạ huyết áp. Kết hợp nước nóng càng dễ gây tụt huyết áp đột ngột.
Người cao tuổi cần được đặc biệt chú ý. Nên tắm sau cùng trong gia đình. Hơi nước ấm giúp duy trì nhiệt độ phòng. Trong lúc tắm, nên có người kiểm tra thường xuyên. Chỉ cần gọi hỏi từ bên ngoài. Việc này giúp phát hiện sớm bất thường.
Uống nước trước và sau khi tắm là thói quen tốt. Nước giúp bù lại lượng dịch mất đi. Máu không bị cô đặc. Nguy cơ hình thành cục máu đông giảm xuống. Nên dùng nước lọc hoặc trà ấm. Tránh đồ uống chứa caffeine.
Thay đổi nhiệt độ là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, thay đổi đột ngột mới là yếu tố nguy hiểm. Chỉ cần điều chỉnh thói quen nhỏ. Nguy cơ đột quỵ có thể giảm đáng kể. Trong mùa lạnh, sự cẩn trọng đôi khi chính là yếu tố cứu sống.
Theo: VnExpress
