Giữa trung tâm thành phố Vinh hôm nay, nơi những tòa nhà, quán cà phê và dòng xe hối hả đan xen nhau, vẫn còn đó một mảng ký ức xưa cũ mang tên Thành cổ Vinh.
- Khởi nghiệp với mô hình nuôi tôm công nghệ cao ở xã Hoằng Châu-Thanh Hóa
- Truyền thống khoa bảng Nghệ An – Tiếp bước cha ông làm rạng danh đất học
- Diễn biến thị trường tiền tệ tuần 3 – 7/11: Lãi suất liên ngân hàng vượt 6%, tỷ giá tự do tăng tuần thứ 7 liên tiếp
Bức tường đá ong rêu phong, những cổng thành trầm mặc như chứng nhân cho bao biến động, nhắc nhở con người xứ Nghệ về cội nguồn, về một thời vàng son triều Nguyễn.
Dấu tích triều Nguyễn còn vọng lại
Theo tư liệu lịch sử địa phương, Thành cổ Vinh được khởi dựng vào năm 1804 dưới triều vua Gia Long với vật liệu đất nện, mang dáng dấp của một thành lũy quân sự quan trọng ở Bắc Trung Bộ. Đến năm 1831, vua Minh Mạng cho xây lại bằng đá ong và đá sò, hoàn thiện cấu trúc kiên cố, trở thành trung tâm hành chính – quân sự của tỉnh Nghệ An lúc bấy giờ.
Theo số liệu khảo sát từ Ban Quản lý Di tích Nghệ An, thành có chu vi khoảng 2.520 m, diện tích gần 42 ha, tường thành cao trung bình 5 m, bao quanh là hào sâu khoảng 3 m. Thành có ba cổng chính: Tiền Môn (phía Nam), Tả Môn (phía Đông) và Hữu Môn (phía Tây). Đều xây vòm cuốn gạch, kiểu kiến trúc Vauban của phương Tây – kiểu thành phòng thủ phổ biến ở Việt Nam đầu thế kỷ XIX.
Thành từng là nơi đặt Hành cung Nghệ An, nơi triều đình nhà Nguyễn tổ chức các hoạt động chính trị, hành chính và nghi lễ địa phương. Đến năm 1998, Thành cổ Vinh được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Ghi dấu một thời kỳ quan trọng trong tiến trình hình thành đô thị Vinh.
Ký ức dân gian và hơi thở lịch sử
Trong dân gian vẫn truyền lại rằng, vua Quang Trung từng có ý định chọn vùng đất Vinh làm kinh đô mới. Song đây chủ yếu là truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Chưa có tư liệu chính thức xác nhận. Dẫu vậy, điều ấy phản ánh niềm tự hào của người xứ Nghệ – nơi sinh ra nhiều anh hùng, danh nhân cho đất nước.
Ông Nguyễn Văn Tuấn (72 tuổi, phường Cửa Nam), người gắn bó cả đời với khu vực quanh Thành cổ, bồi hồi kể:
“Hồi nhỏ, bọn tui hay ra bờ thành bắt chuồn chuồn, chơi thả diều. Thành cao lắm, cỏ mọc rậm rạp, nhìn xa là thấy cổng đá rêu phong. Giờ chỉ còn mấy đoạn tường thôi, nhưng mỗi lần đi ngang vẫn thấy thân thương lắm.”
Những lời kể mộc mạc ấy khiến Thành cổ Vinh không chỉ là di tích. Mà còn là một phần ký ức sống động trong lòng người dân. Nơi chứa đựng sự tự hào, hoài niệm và niềm tin vào bản sắc quê hương.
Thành cổ giữa nhịp sống đô thị hóa
Bước vào thế kỷ XXI, Thành phố Vinh chuyển mình mạnh mẽ trong tiến trình đô thị hóa. Giữa những khu nhà cao tầng, trung tâm thương mại mọc lên. Thành cổ Vinh vẫn được bảo tồn, tôn tạo và chiếu sáng nghệ thuật, trở thành điểm nhấn văn hóa giữa đô thị hiện đại.
Theo Phòng Văn hóa – Thông tin TP. Vinh, dự án quy hoạch tổng thể khu di tích Thành cổ đã được phê duyệt từ năm 2022. Hướng đến mục tiêu xây dựng nơi đây thành “trung tâm ký ức đô thị”. Kết hợp không gian lịch sử – sinh hoạt cộng đồng – du lịch văn hóa.
Bà Trần Thị Hải, cán bộ hưu trí phường Cửa Nam, chia sẻ:
“Giờ đi ngang Thành cổ thấy khác lắm – đèn điện sáng, công viên sạch sẽ, con cháu có chỗ dạo chơi. Nhưng điều quý là người Vinh vẫn còn nhớ, vẫn giữ cái gốc xưa của mình.”
Với người dân địa phương, Thành cổ không chỉ là “vết tích triều Nguyễn”. Mà là biểu tượng của sức sống, của sự nối tiếp giữa quá khứ và hiện tại.
Giữ hồn di sản trong nhịp sống mới
Thành cổ Vinh hôm nay không còn nguyên vẹn như xưa. Nhưng giá trị của nó vượt ra ngoài kiến trúc vật thể. Mỗi viên gạch, mỗi lớp đá ong đều lưu giữ câu chuyện về lòng trung nghĩa. Chí kiên cường và bản lĩnh của người Nghệ.
Việc bảo tồn di tích không chỉ là “giữ tường thành”, mà là giữ hồn đô thị. Giữ cho thế hệ mai sau thấy được mình đến từ đâu. Các nhà nghiên cứu văn hóa địa phương cho rằng, nếu được đầu tư đúng hướng, Thành cổ có thể trở thành “công viên lịch sử mở”. Nơi người dân vừa sinh hoạt, vừa trải nghiệm lịch sử ngay giữa đời sống thường nhật.
Từ rêu phong quá khứ đến ánh đèn hiện đại
Giữa những đêm thành Vinh lên đèn, ánh sáng chiếu lên cổng Tiền Môn. Bóng người qua lại hòa cùng tiếng nhạc đường phố. Ta thấy di sản vẫn đang sống – sống trong ký ức, trong đời sống và trong trái tim người Nghệ.
Thành cổ Vinh – nơi bắt đầu của lịch sử đô thị Nghệ An – không chỉ là dấu ấn triều Nguyễn. Mà là biểu tượng cho sự bền bỉ và nhân văn của con người xứ Nghệ. Biết giữ cái cũ để bước vững vàng trong cái mới. Biết trân quý quá khứ để hướng đến tương lai.
