Các nhà khoa học lý giải vì sao nhật thực và nguyệt thực thường xuất hiện theo cặp thay vì đơn lẻ và giới thiệu các kỳ thiên văn năm 2026.
Khi nhật thực và nguyệt thực cùng xuất hiện
Trong thế giới thiên văn nhật thực và nguyệt thực không phải là những sự kiện diễn ra một cách ngẫu hứng. Chúng thường đi theo cặp trong một giai đoạn ngắn được gọi là mùa thiên thực kéo dài hơn một tháng. Thông thường mỗi năm chúng ta sẽ được chứng kiến hai mùa thiên thực như vậy diễn ra đều đặn.
Hiện tượng này chỉ có thể xảy ra khi có sự thẳng hàng giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Nhật thực diễn ra vào kỳ trăng non còn nguyệt thực xuất hiện khi trăng tròn và cả ba phải nằm gần hoàng đạo. Nếu trăng non rơi vào mùa thiên thực bóng của nó sẽ che khuất Mặt Trời khi nhìn từ mặt đất.
Ngược lại nếu trăng tròn xuất hiện vào thời điểm này nó sẽ đi vào vùng bóng tối do Trái Đất tạo ra. Sự kết hợp về mặt thời gian và không gian này khiến hai loại thiên thực luôn song hành cùng nhau. Đây là một trong những quy luật vận hành thú vị của hệ Mặt Trời mà con người đã khám phá.
Điểm nút và quỹ đạo nghiêng của Mặt Trăng
Nhiều người thắc mắc tại sao không có thiên thực hàng tháng dù trăng tròn và trăng non diễn ra đều đặn. Nguyên nhân chính là do quỹ đạo của Mặt Trăng nghiêng khoảng 5 độ so với mặt phẳng hoàng đạo. Vì vậy hầu hết các lần trăng tròn hay trăng non đều nằm lệch lên trên hoặc xuống dưới bóng.
Để giải quyết vấn đề này các nhà khoa học tập trung nghiên cứu vào các điểm gọi là nút Mặt Trăng. Đây là nơi quỹ đạo của Mặt Trăng cắt qua mặt phẳng quỹ đạo của hành tinh chúng ta quanh Mặt Trời. Chỉ khi Mặt Trời ở gần các điểm nút này thì mùa thiên thực mới chính thức được bắt đầu.
NASA cho biết các điểm nút này lùi dần về phía tây khoảng 19,3 độ mỗi năm theo chu kỳ quỹ đạo. Điều này dẫn đến việc các mùa thiên thực dịch chuyển sớm hơn khoảng 19 ngày sau mỗi năm. Khi Mặt Trời di chuyển ra xa các điểm giao cắt này thì mọi hiện tượng thiên thực sẽ tạm dừng lại.
Đón chờ nhật thực và nguyệt thực vào năm 2026
Thông thường một mùa thiên thực sẽ chứng kiến ít nhất hai hiện tượng đối nghịch xảy ra cách nhau 14 ngày. Trăng non tạo ra nhật thực ở một đầu và trăng tròn tạo ra nguyệt thực ở đầu bên kia của điểm nút. Đôi khi chu kỳ này còn có thể tạo ra lần thiên thực thứ ba nếu thời gian trùng khớp.
Năm 2026 hứa hẹn sẽ là một năm thú vị với kỳ nhật thực hình khuyên diễn ra vào ngày 17/2. Tiếp nối sau đó đúng hai tuần là nguyệt thực toàn phần vào ngày 3/3 quan sát rõ tại Đông Á. Mặt Trăng sẽ đi hoàn toàn vào vùng bóng tối của Trái Đất và chuyển sang sắc đỏ trong gần một giờ.
Mùa thiên thực cuối cùng của năm 2026 sẽ bắt đầu vào ngày 12/8 với một kỳ nhật thực toàn phần. Các khu vực như Iceland và Tây Ban Nha sẽ được chứng kiến Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời. Sự kiện cuối cùng là nguyệt thực một phần vào ngày 28/8 sẽ kết thúc một năm đầy biến động của bầu trời.
Theo: VnExpress
