Đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An đang gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, đồng thời từng bước gắn di sản với du lịch cộng đồng, góp phần tạo thêm sinh kế cho người dân.
- Chiếc xe tải đang lăn bánh bỗng bùng cháy giữa ban ngày
- Dạy đạo đức học đường: Khoảng cách giữa điều đúng và hành vi thực tế
- Viêm quanh răng âm thầm, có thể dẫn đến mất răng
Gìn giữ nghề truyền thống, phát huy giá trị di sản
Tháng 6/2025, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Thái ở Nghệ An được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự kiện này tạo thêm cơ hội để các địa phương đẩy mạnh bảo tồn, truyền dạy nghề và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế, du lịch.
Từ bao đời nay, nghề dệt thổ cẩm gắn bó mật thiết với đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Thái. Mỗi tấm vải không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn kết tinh ký ức cộng đồng, trí tuệ dân gian và sự khéo léo của người phụ nữ bản địa.
Để hoàn thành một bộ trang phục truyền thống, người phụ nữ Thái phải trải qua nhiều công đoạn, từ trồng bông, chế biến bông thành sợi, nhuộm màu, dệt vải đến cắt may và thêu hoa văn. Trong văn hóa người Thái có câu: “Nhinh hụ dệt phai, Chai hụ san hẻ, nhinh na”, nghĩa là “gái biết dệt vải, trai biết đan chài, bắn nỏ”, thể hiện quan niệm về những kỹ năng cần có trong đời sống lao động truyền thống.
Hoa văn trên thổ cẩm thường kết hợp các hình khối hình học với hình tượng muông thú, núi non, sông suối. Những họa tiết này không chỉ tạo nên vẻ đẹp riêng cho sản phẩm mà còn phản ánh quan niệm sống, tín ngưỡng và sự gắn bó của con người với thiên nhiên.
Thổ cẩm hiện diện trong nhiều nghi lễ quan trọng của người Thái, từ cưới hỏi, mừng nhà mới đến thờ cúng tổ tiên và sinh hoạt thường ngày. Váy, áo, khăn piêu, túi vải hay tấm đệm không chỉ là vật dụng phục vụ đời sống mà còn mang theo phong tục và dấu ấn văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Tại bản Xiềng, xã Môn Sơn, những khung cửi truyền thống góp phần lưu giữ nghề dệt của đồng bào Thái, đồng thời tạo điểm nhấn trong hành trình khám phá văn hóa địa phương. Năm 2021, điểm du lịch cộng đồng, sinh thái Bản Xiềng-Phà Lài-sông Giăng được tỉnh Nghệ An công nhận, tạo điều kiện để địa phương phát huy lợi thế cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa dân tộc.
Bên cạnh trang phục truyền thống, người dân từng bước phát triển thêm các sản phẩm như khăn quàng, túi vải, ví nhỏ, bìa sổ và đồ lưu niệm. Việc đa dạng hóa mẫu mã giúp sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu của khách du lịch, trong khi những hoa văn đặc trưng vẫn được gìn giữ.
Tại bản Bãi Gạo, xã Châu Khê, các lớp học dệt thổ cẩm tạo không gian để chị em thực hành, trao đổi kinh nghiệm và tiếp nối kỹ thuật truyền thống. Hoạt động này góp phần duy trì nghề, đồng thời khuyến khích phụ nữ địa phương tham gia phát triển các sản phẩm thủ công phục vụ thị trường.
Để nghề dệt trở thành sản phẩm du lịch có sức hút, nhiều địa phương ở miền Tây Nghệ An chú trọng kết hợp bảo tồn với hoạt động trải nghiệm. Người dân có thể hướng dẫn du khách tìm hiểu quy trình dệt, khám phá ý nghĩa hoa văn, thử thao tác trên khung cửi và lựa chọn những món quà mang dấu ấn văn hóa bản địa.
Tại xã Châu Khê, định hướng phát triển nghề dệt thổ cẩm gắn với văn hóa địa phương được triển khai thông qua việc xây dựng điểm giới thiệu sản phẩm, kết nối các đơn vị lữ hành và tổ chức hoạt động trải nghiệm. Trong năm 2026, địa phương hướng tới phát triển sản phẩm thổ cẩm đạt OCOP, đưa sản phẩm lên các nền tảng chợ số nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo thêm thu nhập cho người dân.
Cùng với hoạt động trải nghiệm, đa dạng hóa sản phẩm được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của thổ cẩm. Ngoài váy, áo, khăn truyền thống, người làm nghề có thể phát triển thêm túi vải, ví, khăn trải bàn và các món quà lưu niệm nhỏ gọn, phù hợp với nhu cầu của khách du lịch.
Tuy nhiên, đổi mới mẫu mã cần đi đôi với gìn giữ những giá trị cốt lõi của nghề. Các sản phẩm mới vẫn cần bảo đảm nét đặc trưng trong hoa văn, kỹ thuật dệt và màu sắc truyền thống, tránh làm mất đi bản sắc văn hóa đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Từ Hoa Tiến đến Bãi Gạo, bản Xiềng, việc kết nối nghề dệt thổ cẩm với du lịch mở thêm cơ hội quảng bá văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Khi người dân có thể tạo thu nhập từ nghề, chính quyền hỗ trợ bảo tồn, doanh nghiệp tham gia quảng bá và thị trường tiêu thụ được mở rộng, những khung cửi truyền thống sẽ có thêm động lực được duy trì.
Giữ nghề dệt thổ cẩm không chỉ là bảo tồn một di sản văn hóa phi vật thể mà còn là gìn giữ bản sắc dân tộc Thái trong đời sống đương đại. Đây cũng là hướng kết nối giữa văn hóa bản địa với phát triển du lịch cộng đồng ở miền Tây Nghệ An.
Hoàng Hà (tổng hợp)
