Địa danh từng sản sinh ra “Bà Chúa Thơ Nôm” Hồ Xuân Hương – nữ sĩ tài hoa bậc nhất văn học Việt Nam cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19. Ở Nghệ An, làng Quỳnh Đôi – mảnh đất địa linh nhân kiệt – vẫn được biết đến là cái nôi khoa bảng, nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa dân tộc qua hàng trăm năm.
- Dân ca ví, giặm – Nghệ sĩ trẻ làm mới âm nhạc truyền thống
- Củ gừng nhỏ – bí quyết phong thủy hút vượng khí
- Tại sao cần chọn môi trường tốt cho con – Mạnh Mẫu lưu lại bài học quý
Huyền thoại vùng đất khoa bảng và dấu ấn Hồ Xuân Hương
Từ bao đời nay, làng Quỳnh Đôi (nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) được nhắc đến như một vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi hun đúc nên hàng trăm bậc hiền tài, khoa bảng, danh nhân văn hóa và anh hùng dân tộc.
Không chỉ nổi danh với truyền thống hiếu học, làng Quỳnh còn là quê hương của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, người được mệnh danh là “Bà Chúa Thơ Nôm” – hiện tượng độc đáo bậc nhất trong văn học trung đại Việt Nam. Hành trình tìm về làng Quỳnh không chỉ là chuyến đi ngược dòng lịch sử, mà còn là cuộc đối thoại với truyền thống tri thức, tinh thần nhân văn và niềm tự hào dân tộc của xứ Nghệ.
Ngay từ thế kỷ XIV, làng Quỳnh đã trở thành trung tâm học vấn, tiêu biểu với 734 người đỗ tú tài, cử nhân; 4 Phó bảng; 7 Tiến sĩ; 2 Hoàng giáp và 1 Thám hoa. Thành tích ấy khẳng định vị thế đặc biệt của vùng đất này trong lịch sử khoa bảng Việt Nam.
Trong ký ức dân gian, người làng Quỳnh tự hào về truyền thống “tôn sư trọng đạo”, coi học tập là con đường lập thân, lập nghiệp. Tinh thần ấy được kết tinh qua bao thế hệ và trở thành nguồn năng lượng bền bỉ nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách con người nơi đây.
Làng Quỳnh – Quê hương Bà Chúa Thơ Nôm và những di tích còn mãi
Nói đến làng Quỳnh, người ta không thể không nhắc tới nữ sĩ Hồ Xuân Hương – người con gái tài hoa, cá tính và phóng khoáng, từng làm say mê bao thế hệ độc giả trong và ngoài nước. Giọng thơ Nôm của bà vừa dân dã, vừa thâm thúy, đậm chất trào phúng mà vẫn chất chứa tinh thần nhân văn sâu sắc.
PGS.TS Trương Xuân Tiếu từng nhận định: “Thơ Hồ Xuân Hương khiến độc giả phương Tây say mê bởi tính đa tầng, hàm súc và tinh tế trong ngôn ngữ. Dịch thơ bà là một thách thức vì đòi hỏi phải hiểu sâu văn hóa Việt Nam.”
Chính sự gợi mở và bí ẩn ấy đã giúp bà trở thành hiện tượng văn học duy nhất đại diện cho nữ giới trong nền văn học trung đại.
Du khách khi đặt chân đến làng Quỳnh sẽ cảm nhận rõ nét bề dày văn hóa và lịch sử nơi đây. Ngay từ cổng làng – được xây dựng uy nghi, pha trộn giữa truyền thống và hiện đại – đã gợi lên niềm tự hào về một quê hương hiếu học.
Bên trong làng, hàng loạt di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia được bảo tồn, như:
- Mộ và nhà thờ Quỳnh Quận công Hồ Phi Tích – vị quan thanh liêm thời Lê Trung Hưng.
- Bia tưởng niệm nữ sĩ Hồ Xuân Hương.
- Mộ nhà cách mạng Hồ Tùng Mậu.
- Tượng đài anh hùng lực lượng vũ trang Cù Chính Lan.
Đặc biệt, nhà thờ họ Hồ là nơi linh thiêng lưu giữ tượng Hồ Xuân Hương cùng các bia đá khắc thơ Nôm nổi tiếng như “Bánh trôi nước” hay “Đề đền Sầm Nghi Đống”. Nơi đây còn ghi danh nhiều danh nhân tiêu biểu của dòng họ Hồ: Hồ Quý Ly, Quang Trung – Hồ Thơm, Hồ Sĩ Dương, Hồ Phi Tích, Hồ Sĩ Đống…
Đó không chỉ là những dấu ấn vật chất, mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học, đạo lý và lòng yêu nước của người dân xứ Nghệ.
Làng Quỳnh hôm nay – Tiếp nối truyền thống, vươn tới tương lai
Bước sang thời hiện đại, làng Quỳnh vẫn giữ vững danh tiếng là vùng đất của tri thức. Theo thống kê, làng hiện có hơn 50 thạc sĩ, 55 tiến sĩ, 16 phó giáo sư, 5 giáo sư và 3 viện sĩ khoa học quốc tế. Trong đó, nhiều người đang giữ trọng trách lớn trong bộ máy nhà nước: 5 Ủy viên Trung ương, 2 Ủy viên Bộ Chính trị, 15 Bộ trưởng, Thứ trưởng và tương đương.
Truyền thống ấy được nuôi dưỡng bằng những hoạt động ý nghĩa: lễ khai bút đầu xuân, thi tìm hiểu di tích lịch sử, giao lưu thơ – nhạc về Hồ Xuân Hương… Tất cả góp phần bồi đắp tinh thần yêu quê hương, lòng tự tôn dân tộc và khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ.
Một điểm đặc biệt khiến du khách xúc động là nghĩa trang làng Quỳnh – biểu tượng của sự bình đẳng và nhân văn. Dù là quan chức hay dân thường, tất cả đều yên nghỉ giản dị, khiêm nhường, thể hiện nét đẹp tâm linh và triết lý sống bình đẳng của con người nơi đây.
Nhà thơ Hồ Phi Phục từng nói:
“Làng Quỳnh là một tấm thảm đẹp và bền vững, dệt nên từ sợi ngang là các cá nhân, gia đình, và sợi dọc là các dòng họ.”
Giữa nhịp sống hiện đại, làng Quỳnh Đôi vẫn tỏa sáng như một biểu tượng của truyền thống hiếu học, nhân nghĩa và lòng yêu nước. Mảnh đất này không chỉ là cội nguồn của “Bà Chúa Thơ Nôm” Hồ Xuân Hương, mà còn là nguồn cảm hứng bất tận về trí tuệ, nhân cách và văn hóa Việt Nam.
Trường Anh
