Đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng án treo đối với người bị phạt tù không quá 5 năm trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được kỳ vọng tạo thêm cơ hội cải tạo tại cộng đồng, đồng thời vẫn bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
- Nghệ An dùng trụ sở bỏ trống để nới rộng không gian trường học
- Va chạm trên cao tốc Nội Bài Lào Cai khiến tài xế thiệt mạng
- Thái Nguyên tìm thân nhân cho bé gái sơ sinh bị bỏ rơi
Theo dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an đề xuất, trường hợp người bị xử phạt tù không quá 5 năm, căn cứ vào nhân thân, các tình tiết giảm nhẹ và nếu xét thấy không cần bắt chấp hành hình phạt tù thì Tòa án có thể quyết định cho hưởng án treo, đồng thời ấn định thời gian thử thách và mức tiền phải nộp theo quy định của dự thảo.
Đề xuất này được đánh giá là phù hợp với định hướng giảm sự phụ thuộc vào hình phạt tù, đồng thời tập trung nguồn lực quản lý đối với những trường hợp thực sự cần cách ly khỏi xã hội.
Theo quy định hiện hành tại Điều 65 Bộ luật Hình sự, người bị phạt tù không quá 3 năm có thể được xem xét hưởng án treo nếu đáp ứng các điều kiện về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và được xác định không cần thiết phải chấp hành hình phạt tù. Dự thảo lần này mở rộng phạm vi xem xét đối với mức án đến không quá 5 năm.
Bài viết cũng nhấn mạnh, việc mở rộng phạm vi áp dụng không đồng nghĩa với việc người bị kết án chỉ cần nộp tiền là được hưởng án treo. Theo đó, Tòa án vẫn phải đánh giá đầy đủ về nhân thân, mức độ nguy hiểm của hành vi, khả năng tự cải tạo cũng như sự cần thiết phải cách ly người phạm tội khỏi xã hội trước khi đưa ra quyết định.
Trong trường hợp đủ điều kiện, việc cải tạo tại cộng đồng được cho là có thể tạo điều kiện để người bị kết án tiếp tục lao động, thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, chăm lo gia đình và từng bước tái hòa nhập xã hội, trong khi vẫn chịu sự giám sát trong thời gian thử thách.
Bài viết đồng thời dẫn kinh nghiệm của một số quốc gia như Đức và Pháp trong việc áp dụng án treo gắn với các nghĩa vụ tài chính hoặc trách nhiệm dân sự. Tuy nhiên, các mô hình này đều đặt điều kiện tiên quyết là Tòa án phải xác định người bị kết án có khả năng cải tạo ngoài xã hội trước khi áp dụng các nghĩa vụ kèm theo.
Từ góc độ chính sách, tác giả cho rằng pháp luật cần phân định rõ việc xem xét điều kiện hưởng án treo với việc xác định nghĩa vụ tài chính. Đồng thời, khoản bồi thường cho người bị hại cần được ưu tiên trước các khoản nộp khác và bản án phải nêu rõ căn cứ cho hưởng án treo để bảo đảm tính minh bạch.
Bên cạnh đó, tác giả cũng đề xuất không áp dụng cơ chế này đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, sử dụng bạo lực nghiêm trọng, tái phạm nguy hiểm hoặc xâm hại người yếu thế nhằm bảo đảm yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm.
Theo bài viết, giá trị của việc mở rộng phạm vi áp dụng án treo không nằm ở khoản tiền phải nộp mà ở khả năng lựa chọn đúng đối tượng đủ điều kiện để cải tạo tại cộng đồng. Nếu được xây dựng với tiêu chí rõ ràng và áp dụng chặt chẽ, đây có thể là một bước tiến trong chính sách hình sự theo hướng nhân văn, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả phòng ngừa tội phạm.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
