Từ bao đời, người Nghệ An nổi tiếng hiếu học, vượt khó vươn lên bằng ý chí và tri thức, nuôi dưỡng tinh thần “đạo học” – niềm tự hào rạng rỡ của quê hương đất học.
- Bão Phượng Hoàng gây gió giật cấp 16, sóng cao 10m ở bắc Biển Đông
- Vụ án tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương: 54 người bị khởi tố về 8 tội danh
- Pin sạc dự phòng phát nổ trong túi quần, người đàn ông “bốc cháy” ở sân bay
“Sự học” – Mạch nguồn xuyên suốt trong tâm thức người Nghệ
Người Nghệ An từ lâu đã được nhắc đến như một vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi con người có nghị lực, có khí chất và đặc biệt là tinh thần hiếu học bền bỉ.
Dẫu cuộc sống từng khốn khó, thiên nhiên khắc nghiệt, nhưng người Nghệ vẫn luôn coi học hành là con đường lập thân, là chiếc chìa khóa mở lối thoát nghèo và góp phần dựng xây đất nước.
Từ thuở thơ ấu, “sự học” bắt đầu ngay trong gia đình – cha mẹ là người thầy đầu tiên, dạy con từng phép tắc làm người. Khi lớn lên, trẻ con theo học thầy đồ làng, học chữ Thánh hiền, học lễ nghĩa, học đạo làm người.
Những lớp học “dân lập” giản dị ấy chính là cái nôi của bao ông Nghè, ông Trạng – những người từ mái tranh nghèo vươn lên thành hiền tài giúp nước.
Ngày xưa, việc học nhiều khi bắt đầu bằng mong muốn “làm quan để đổi đời”, nhưng dần dần đã trở thành một nhu cầu tinh thần sâu sắc: học để nên người, để phục vụ quê hương, để làm rạng danh dòng họ.
“Hiếu học” – Phẩm chất cao quý được hun đúc qua bao thế hệ
“Hiếu học” không chỉ là ham học, mà là ý chí tự giác, tinh thần cầu tiến đã thành máu thịt của người Nghệ. Từ sự học bắt buộc, người Nghệ đã biến nó thành niềm đam mê, rồi thành “đạo học” – một triết lý sống coi trọng tri thức, nhân cách và cống hiến.
Trong gian khó, tinh thần ấy càng tỏa sáng.
Vùng đất “gió Lào, cát trắng” này bao đời phải “xây cái sống nơi đầu gành cuối bãi”, nhưng không ai buông xuôi. Người thì cày cấy bám ruộng, người tha phương cầu thực, và nhiều người chọn con đường học vấn làm lối thoát bền vững nhất.
Dù nghèo đến mấy, cha mẹ vẫn “bán lúa nuôi con đi học”, quyết không để con mù chữ.
Từ câu chuyện “cá gỗ xứ Nghệ” – vừa là lời trêu, vừa là biểu tượng tự hào – ta thấy rõ tinh thần vượt khó của người Nghệ:
Càng thiếu thốn, càng cố gắng.
Càng gian nan, càng vươn lên.
Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Khánh từng nói:
“Người Nghệ luôn thể hiện phẩm chất kiên cường, chịu khó học hành, hiếu học, cầu học, và có ý chí thành danh bằng con đường học vấn.”
Thành quả của “khổ học” – Từ bảng vàng xưa đến thế hệ hôm nay
Từ thời Lý (1075) đến thời Nguyễn (1919), qua gần 9 thế kỷ khoa cử, xứ Nghệ luôn nằm trong tốp đầu cả nước về số người đỗ đạt.
Khởi đầu từ Trạng nguyên Bạch Liêu (Yên Thành) – vị Trạng đầu tiên của đất Nghệ – đến hàng trăm tiến sĩ, cử nhân nối tiếp nhau rạng danh bảng vàng.
Thống kê cho thấy, thời Nguyễn có 5.232 cử nhân cả nước, riêng Nghệ An – Hà Tĩnh chiếm 595 vị, tỷ lệ cao nhất cả nước. Những dòng họ nổi tiếng như họ Hồ ở Quỳnh Lưu, họ Lê ở Can Lộc, họ Nguyễn ở Tiên Điền, họ Nguyễn Huy ở Trường Lưu… đều là biểu tượng của dòng họ hiếu học.
Dân gian từng ca:
“Sáng khoai, trưa khoai, tối khoai – khoai ba bữa,
Ông đỗ, cha đỗ, con đỗ – đỗ cả nhà.”
Nghèo nhưng hiếu học, thanh bần mà trọng chữ nghĩa – đó chính là phẩm chất tạo nên “đất học Nghệ An” vang danh.
Từ Nho học đến Tây học – Người Nghệ luôn giữ vững “cốt cách học hành”
Khi nền Nho học dần suy, người Nghệ nhanh chóng tiếp thu Tây học, nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo.
Từ phong trào “Bình dân học vụ”, “diệt giặc dốt” đến các lớp học ban đêm ở làng quê, ở đâu cũng vang tiếng học bài, tiếng phấn viết trên bảng.
Đầu thế kỷ XX, nhiều người Nghệ như Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Xiển, Nguyễn Văn Định, Trần Văn Tỷ… đỗ đầu kỳ thi Tú tài Đông Dương, chứng minh rằng người Nghệ không chỉ học giỏi Nho học, mà còn tiếp thu xuất sắc tinh hoa tri thức phương Tây.
Sau Cách mạng Tháng Tám, thế hệ trí thức mới của Nghệ An – Hà Tĩnh như Tạ Quang Bửu, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Tài Cẩn, Hà Văn Tấn… tiếp tục tỏa sáng, góp phần đưa nền giáo dục Việt Nam vươn tầm quốc tế.
Sự học hôm nay – Tiếp nối ngọn lửa cha ông
Ngày nay, truyền thống hiếu học của xứ Nghệ vẫn tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ.
Ngành giáo dục Nghệ An – Hà Tĩnh nhiều năm liền đứng trong tốp đầu cả nước, với hàng trăm học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế.
Những ngôi trường như THPT Chuyên Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Hà Huy Tập (Nghệ An) hay THPT Chuyên Hà Tĩnh, Phan Đình Phùng, Trần Phú (Hà Tĩnh) đã trở thành niềm tự hào của biết bao thế hệ học sinh.
Không chỉ trong nước, người Nghệ ở khắp nơi trên thế giới vẫn giữ trọn tinh thần “học để trưởng thành, học để cống hiến”. Dù là nhà khoa học, giáo sư, doanh nhân hay người lao động, họ đều mang trong mình một điểm chung – ý chí không ngừng học hỏi.
Từ “hiếu học” đến “đạo học” – Bản lĩnh của đất học Nghệ An
Nếu “hiếu học” là ham học, chăm học, thì “đạo học” chính là triết lý sống của người Nghệ: học không chỉ để làm người tài, mà để trở thành người tử tế, có ích cho xã hội.
Người Nghệ coi trọng học để tu thân, để lập nghiệp, để phụng sự quê hương. Chính nhờ vậy, xứ Nghệ vẫn luôn là vùng đất của trí tuệ và nhân cách, nơi hun đúc nên bao thế hệ hiền tài – từ Trạng nguyên Bạch Liêu, Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ đến Phan Bội Châu, Tạ Quang Bửu…
Sự học không chỉ là con đường đổi đời, mà còn là nền tảng văn hóa và phẩm hạnh của người dân nơi đây.
Dẫu thời gian có đổi thay, tinh thần hiếu học và đạo học ấy vẫn như mạch ngầm trong lành, nuôi dưỡng bao thế hệ tiếp bước cha ông.
Theo: Tạp chí điện tử Sông Lam
