Mười năm sau Hiệp định Paris, các chỉ số sinh tồn của Trái Đất như nhiệt độ, băng cực, mực nước biển đều tiến sát ngưỡng báo động.
“Cạn túi” ngân sách carbon và những kỷ lục buồn
Hãy tưởng tượng Trái đất có một chiếc ví “ngân sách carbon” để chi tiêu sao cho nhiệt độ không tăng quá 1,5 độ C so với thời tiền công nghiệp. Thế nhưng, mười năm qua, chúng ta đã “vung tay quá trán” khiến chiếc ví này đang cạn kiệt nhanh hơn dự tính, dự báo chỉ đủ dùng đến năm 2030. Dữ liệu khoa học cho thấy nồng độ các loại khí gây hiệu ứng nhà kính vẫn liên tục “leo thang” bất chấp những cam kết cắt giảm trên mặt giấy.
Chỉ tính riêng năm 2025, lượng khí thải từ nhiên liệu hóa thạch đã “nhảy vọt” lên mức kỷ lục 38,1 tỷ tấn do việc sử dụng than và dầu khí ngày càng tăng. Các ống khói từ những nhà máy điện khổng lồ vẫn miệt mài “nhả” CO2 vào bầu khí quyển, khiến mục tiêu giữ cho hành tinh mát mẻ trở nên xa vời. Các nhà khoa học cảnh báo nếu không “phanh” kịp thời, nhân loại sẽ sớm tiêu hết hạn mức phát thải an toàn chỉ trong vòng 4 năm tới.
Hệ quả của việc phát thải “vô tội vạ” là nhiệt độ bề mặt Trái đất liên tục lập những đỉnh mới đầy lo ngại cho sự sinh tồn. Năm 2025 chính thức được ghi nhận là một trong ba năm nóng nhất lịch sử 180 năm qua, cao hơn 1,44 độ C so với thời tiền công nghiệp. Cái nóng không còn là chuyện thời tiết thất thường mà đã trở thành một cuộc “tấn công” trực diện vào môi trường sống của muôn loài.
Bắc Cực “tan chảy” tâm can và đại dương “căng như dây đàn”
Ở phía cực Bắc, băng biển đang “tan chảy” với tốc độ chóng mặt, nhanh gấp đôi so với mức tăng nhiệt trung bình của toàn cầu. Giai đoạn cuối năm 2024 đến tháng 9 năm 2025 được xác nhận là thời kỳ nóng nhất tại vùng cực này kể từ năm 1900 đến nay. Những tảng băng vĩnh cửu giờ đây mỏng dần, khiến diện tích băng biển cực đại vào mùa đông vừa qua sụt giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử.
Khi băng tan, nước đổ về đại dương làm mực nước biển dâng cao, đe dọa trực tiếp các đô thị ven biển “thấp trũng” trên toàn thế giới. Năm ngoái, đại dương đã hấp thụ lượng nhiệt cao chưa từng thấy, phá vỡ mọi kỷ lục ở tầng nước mặt khiến các chuyên gia phải “đứng ngồi không yên”. Mực nước biển toàn cầu đã tăng thêm 0,59 cm chỉ trong một năm, vượt xa những con số dự báo lạc quan trước đó.
Tại Đông Nam Á, những thành phố như Bangkok đang đối mặt với kịch bản “chìm sâu” dưới mực nước biển vào giữa thế kỷ này. Các quốc đảo Thái Bình Dương cũng chẳng khá khẩm hơn khi sóng biển cứ ngày một lấn sâu vào những mảnh vườn, ngôi nhà của người dân bản địa. Dù chúng ta có kiểm soát tốt lượng khí thải ngay lúc này, mực nước biển vẫn sẽ tiếp tục dâng thêm 15 cm trong ba thập kỷ tới.
Khi những hòn đảo “di tản” tìm bến đỗ mới
Câu chuyện đau lòng nhất chính là sự “khai tử” về mặt địa lý của quốc đảo Tuvalu trước sự xâm lấn không ngừng của nước biển dâng. Nghiên cứu mới dự đoán quốc gia này có thể bị chìm hoàn toàn trong 25 năm tới, buộc người dân phải tính chuyện “chạy trời không khỏi nắng”. Tuvalu đã chính thức trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới phải tiến hành kế hoạch di cư dân số toàn diện vì biến đổi khí hậu.
Theo một thỏa thuận đầy “ngậm ngùi” với Australia, mỗi năm sẽ có 280 người dân Tuvalu được cấp “thẻ xanh” để sang vùng đất mới định cư. Họ sẽ được tiếp cận y tế, giáo dục như những công dân bản địa, nhưng cái giá phải trả là mất đi quê hương nguồn cội gắn bó bao đời. Đây là một lời nhắc nhở đanh thép về những làn sóng “tị nạn khí hậu” sẽ còn xuất hiện nhiều hơn trong tương lai gần.
Nhìn lại một thập kỷ Hiệp định Paris, chiếc “đồng hồ tận thế” hiện chỉ còn cách mốc nửa đêm vỏn vẹn 85 giây, mức gần nhất trong lịch sử. Những nỗ lực của nhân loại vẫn đang chạy đua nghẹt thở với sự biến đổi khổng lồ của tự nhiên để giữ cho hành tinh không quá “khó sống”. Một thập kỷ trôi qua, bài học lớn nhất vẫn là sự đoàn kết để cứu lấy ngôi nhà chung trước khi mọi thứ trở nên quá muộn.
Theo: VnExpress
