Hiệp hội Tiểu đường Mỹ (ADA) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ khuyến cáo người nhà cần nhận biết sớm và xử trí đúng khi người lớn tuổi mắc tiểu đường đột ngột hạ đường huyết để ngăn biến chứng nguy hiểm.
- Nghệ An khẩn trương tháo gỡ vướng mắc, sửa chữa kè biển Cửa Lò
- Sau tiệc sinh nhật, người đàn ông quay lại chém anh trai cùng vợ và cháu gái
- Bắt hai người tàng trữ ma túy, hai CSGT Sơn La bị cắn vào tay
Theo ADA, hạ đường huyết là khi chỉ số xuống dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L), thường gặp ở người đang dùng insulin hoặc một số thuốc làm giảm đường huyết. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và nuốt được an toàn, CDC Mỹ hướng dẫn áp dụng quy tắc 15 – 15.
Ở người lớn tuổi, nguy cơ có thể cao hơn do ăn uống thất thường, bỏ bữa, chức năng thận suy giảm hoặc dùng thuốc sai liều. Đáng chú ý, một số người không còn nhận ra rõ những tín hiệu cảnh báo ban đầu.
Giai đoạn đầu, người bệnh thường run tay, đổ mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, thấy đói, mệt lả và chóng mặt. Khi đường huyết tiếp tục giảm, họ có thể đau đầu, nói năng không rõ, lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.
Theo quy tắc 15 – 15, người bệnh dùng 15 g carbohydrate hấp thu nhanh, như nửa cốc nước trái cây (khoảng 120 ml), nửa cốc nước ngọt có đường hoặc một thìa canh đường hòa trong nước. Sau 15 phút, người nhà đo lại đường huyết; nếu vẫn dưới 70 mg/dL thì bổ sung thêm 15 g carbohydrate rồi kiểm tra lại sau 15 phút.
Khi chỉ số đã cải thiện mà chưa đến bữa chính, người bệnh nên ăn thêm bữa phụ có cả carbohydrate và protein, ví dụ bánh mì với một ít phô mai, để hạn chế tái hạ đường huyết. Ở bước xử trí ban đầu, không nên dùng chocolate hoặc thực phẩm nhiều chất béo vì đường được hấp thu chậm hơn.
Trường hợp người bệnh bất tỉnh, co giật, lú lẫn nghiêm trọng hoặc không nuốt an toàn, tuyệt đối không đổ nước đường, cho ăn bánh kẹo hay đưa bất cứ thứ gì vào miệng vì có thể gây sặc, tắc đường thở. Lúc này người nhà cần gọi cấp cứu 115, đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn nếu còn thở bình thường và theo dõi nhịp thở.
Nếu gia đình có sẵn glucagon do bác sĩ kê đơn, người đã được hướng dẫn có thể dùng theo chỉ dẫn của thuốc trong lúc chờ cấp cứu. ADA nhấn mạnh đây là thuốc quan trọng với hạ đường huyết nặng ở người không tự ăn uống được, và dù đã tỉnh lại, người bệnh vẫn cần nhân viên y tế đánh giá.
Sau mỗi đợt hạ đường huyết, người nhà nên ghi lại thời điểm, chỉ số đường huyết, bữa ăn và các thuốc đã dùng để báo bác sĩ khi tái khám. Người bệnh không tự ý đổi liều hay ngưng thuốc điều trị tiểu đường.
Theo ADA, nguy cơ hạ đường huyết của người lớn tuổi cần được đánh giá trong các lần khám định kỳ. Khi tình trạng nghiêm trọng hoặc lặp lại, bác sĩ cần xem xét lại phác đồ, cân nhắc chỉnh liều thuốc hoặc đơn giản hóa cách dùng insulin để giảm nguy cơ tái phát.
Về lâu dài, người bệnh nên giữ giờ ăn ổn định, tránh bỏ bữa và theo dõi đường huyết theo hướng dẫn. Bên cạnh đó, nên có sẵn viên glucose hoặc nguồn đường hấp thu nhanh để dùng kịp thời khi cần.
Lê Hà NA (tổng hợp)
