Vụ cháy xảy ra ngày 26/11, tại Wang Fuk Court – khu nhà ở xã hội ở Tai Po, Hong Kong – đã lan nhanh bất thường, biến cụm chung cư thành “ngọn đuốc khổng lồ”.
- Sinner – Alcaraz kiếm tiền “khủng” nhưng vẫn mất hàng triệu USD vì án phạt ATP
- Cháy thẩm mỹ viện 6 tầng: Lực lượng PCCC khẩn trương dập tắt và điều tra nguyên nhân
- Nhóm lập dự án tiền ảo TOSI bị khởi tố
Hiện trường cho thấy vì sao nhiều đô thị châu Á, trong đó có Việt Nam, đang đối mặt rủi ro hệ thống trong quy hoạch, vận hành và bảo trì các công trình cao tầng – và điều gì sẽ xảy ra nếu những lỗ hổng này không sớm được siết lại.
Chung cư bùng cháy như ngọn đuốc và những yếu tố khiến ngọn lửa lan truyền bất thường
Vụ cháy Wang Fuk Court không chỉ gây chấn động Hong Kong – nơi vốn nổi tiếng với tiêu chuẩn xây dựng nghiêm ngặt – mà còn làm lộ rõ thực tế nguy hiểm của các khu chung cư cao tầng khi bước vào giai đoạn bảo trì. Toàn bộ mặt đứng của cụm nhà đang được che phủ bằng giàn giáo tre và lưới bảo hộ tạm thời, vốn là vật liệu quen thuộc trong thi công ở Hong Kong và miền Nam Trung Quốc.
Trong điều kiện thời tiết khô hanh, lớp vỏ bao quanh này đã trở thành “mồi dẫn lửa”, cho phép đám cháy bò dọc bề mặt công trình và lan sang các block kế cận trong vài phút. Khoảng cách giữa các tòa nhà – vốn đã bị thu hẹp để tối ưu diện tích đất – lại vô tình tạo nên “hành lang lửa”, biến khu dân cư thành một cấu trúc dễ cháy theo chuỗi.
Không chỉ vậy, nhiều hệ thống an toàn như báo khói, chuông báo cháy và đầu phun nước tự động bị gián đoạn do đang trong quá trình sửa chữa. Khi cơ chế phát hiện sự cố bị tê liệt, cư dân phải tự phát hiện lửa, tự chạy, tự tìm lối thoát.
Lỗ hổng quen thuộc trong quy hoạch đô thị châu Á: khoảng cách hạn chế, vật liệu dễ cháy và bảo trì bị bỏ ngỏ
Hong Kong là một trong những thành phố có mật độ nhà cao tầng dày đặc nhất thế giới. Quy hoạch theo chiều đứng giúp đáp ứng nhu cầu nhà ở, nhưng đồng thời tạo ra nguy cơ lan lửa theo phương ngang – điều mà nhiều tiêu chuẩn quốc tế luôn cảnh báo.
Những vấn đề cấu trúc này không chỉ xuất hiện ở Hong Kong. Việt Nam từng chứng kiến bi kịch tương tự tại Carina Plaza năm 2018: hệ thống báo cháy tê liệt, vật liệu dễ cháy trong nội thất và hầm xe, quy trình sơ tán nghèo nàn khiến 13 người thiệt mạng và gần 100 người bị thương.
Một điểm chung đáng lo ngại giữa các dự án nhà ở xã hội tại Hong Kong và Việt Nam là bài toán chi phí bị đặt lên hàng đầu. Việc đầu tư vật liệu chống cháy, mở rộng khoảng đệm giữa các block hay nâng cấp thiết bị cứu hỏa thường bị cắt giảm để tối ưu kinh phí. Trong khi đó, người dân thuộc nhóm thu nhập thấp – vốn có mức độ tiếp cận thông tin an toàn hạn chế – lại sống trong những công trình rủi ro nhất.
Bài học từ Wang Fuk Court: An toàn công trình phải xuyên suốt từ thiết kế đến vận hành
Thảm kịch tại Wang Fuk Court thêm một lần nhắc nhở rằng một tòa nhà cao tầng không chỉ được đánh giá ở lúc hoàn thành, mà cả trong quá trình vận hành và bảo trì. Tòa nhà càng cao, mức rủi ro càng tăng, và sai số cho phép gần như bằng 0.
Muốn một đô thị thực sự “an toàn theo chiều đứng”, ba yếu tố tối thiểu phải được chỉnh trang:
. Khoảng cách an toàn giữa các block cao tầng, đủ để ngăn lan lửa và cho phép lực lượng cứu hộ tiếp cận.
. Hệ thống thoát hiểm đa hướng, tránh phụ thuộc vào một trục cầu thang bộ duy nhất.
. Vật liệu mặt đứng và giàn giáo chống cháy, đặc biệt trong giai đoạn sửa chữa – thời điểm dễ xảy ra sự cố nhất.
Từ Grenfell Tower năm 2017 ở London đến Carina Plaza và nay là Wang Fuk Court, những vụ cháy lớn đều có điểm tương đồng: sự chủ quan trong bảo trì, tiêu chuẩn vật liệu lỏng lẻo và quy hoạch thiếu khoảng đệm an toàn.
Các chính quyền đô thị – từ Hong Kong đến TP HCM và Hà Nội – đang đứng trước lựa chọn: hoặc cải tổ toàn bộ quy trình quản lý vòng đời công trình, hoặc chấp nhận để nguy cơ thảm họa âm ỉ kéo dài. Những bức tường cháy đen ở Wang Fuk Court không chỉ là di chứng của một đám cháy, mà còn là lời cảnh tỉnh cho các thành phố châu Á về tương lai quy hoạch đô thị nếu không thay đổi.
Theo: Lê Tấn Kỳ/VnExpress
