Đằng sau tuyên bố giảm khoản viện trợ quân sự khoảng 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel, chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể đang hướng tới một mô hình hợp tác quốc phòng mới, trong đó Washington tiếp tục hỗ trợ đồng minh bằng những cơ chế khác.
- Không khí lạnh mạnh sắp gây rét diện rộng ở miền Bắc
- Góc nhìn giáo viên về cách bố trí thí sinh ở điểm thi
- Kỷ luật buộc thôi việc Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn
Tại Mar-a-Lago, giữa những lá cờ Mỹ và Israel, Tổng thống Donald Trump đứng cạnh Thủ tướng Benjamin Netanyahu và đưa ra thông điệp khiến dư luận hai nước chú ý: Israel không còn cần khoản viện trợ quân sự mà Washington duy trì nhiều năm qua.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News sáng 3/11, ông Trump cho biết Mỹ sẽ giảm khoản hỗ trợ khoảng 4 tỷ USD mỗi năm vào cuối năm nay, đồng thời tiết lộ đã đạt được thỏa thuận với nhà lãnh đạo Israel.
Tuy nhiên, đằng sau tuyên bố tưởng như đánh dấu sự thay đổi lớn trong quan hệ đồng minh này là một quá trình điều chỉnh phức tạp hơn.
Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran hồi tháng 6/2025, Thủ tướng Netanyahu đã nhiều lần đề cập khả năng chuyển trọng tâm quan hệ quốc phòng với Mỹ từ viện trợ trực tiếp sang hợp tác. Những cuộc thảo luận này được đặt trong khuôn khổ đàm phán bản ghi nhớ (MOU) mới, thay thế thỏa thuận hiện hành hết hạn vào tháng 9/2028.
Nhà Trắng chưa làm rõ nội dung cụ thể trong phát biểu của ông Trump. Trong khi đó, các nhà quan sát lưu ý ngân sách Quốc hội Mỹ đã dành cho Israel theo MOU hiện hành không thể bị cắt ngay lập tức.
Thay đổi cơ chế hỗ trợ, duy trì liên kết quân sự
Một trong những động lực phía sau tuyên bố của ông Trump được cho là sức ép chính trị trong nước. Viện trợ cho Israel ngày càng trở thành vấn đề nhạy cảm khi mức độ ủng hộ của công chúng Mỹ có dấu hiệu suy giảm. Theo các nhà phân tích, Tổng thống Trump có thể xem khoản viện trợ này là điểm yếu chính trị mà đảng Dân chủ đang khai thác.
Bà Annelle Sheline, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện là nghiên cứu viên về Trung Đông tại Viện Quincy ở Washington, cho rằng viện trợ quân sự có thể được thay thế bằng hình thức hợp tác sâu hơn, thậm chí có giá trị lớn hơn mức hỗ trợ hiện tại.
Theo bà, Thượng viện Mỹ đang xem xét hướng đi này thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho năm tới.
Điểm khác biệt nằm ở cách cấp ngân sách. Theo dự thảo NDAA, tiền sẽ được chuyển qua Lầu Năm Góc và các chương trình được xếp vào diện hợp tác quốc phòng, thay vì viện trợ nước ngoài.
Cách phân loại này có thể giúp những khoản hỗ trợ không còn chịu các điều kiện và quy trình thẩm tra nhân quyền nghiêm ngặt như trước. Nhờ đó, Mỹ vẫn có thể duy trì nguồn hỗ trợ hàng tỷ USD mỗi năm cho Israel, trong khi giảm bớt sức ép từ dư luận phản đối viện trợ.
Ông Nir Boms, nghiên cứu viên tại Trung tâm Moshe Dayan thuộc Đại học Tel Aviv, nhận định sự thay đổi trong dư luận Mỹ cùng việc ông Trump tái cấu trúc viện trợ có thể báo hiệu một mô hình quan hệ mới. Theo đó, mức độ và hình thức ủng hộ của Washington dành cho Israel có thể không còn giống trước đây.
Một phần viện trợ có thể được chuyển thành hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu rộng hơn. Dù vậy, quy mô tài chính của mô hình này vẫn chưa được xác định rõ.
Đối với Israel, sự chuyển đổi không đơn thuần là thay đổi cách nhận ngân sách. Quân đội nước này đã lên kế hoạch mua sắm hàng chục tỷ USD khí tài Mỹ trong 10 năm sau khi MOU hiện hành kết thúc năm 2028, bao gồm các tiêm kích F-35, F-16 và F-15.
Dự thảo NDAA năm 2027 dành 750 triệu USD cho Israel. Trong đó, 500 triệu USD được phân bổ cho các hệ thống phòng thủ tên lửa chung, 100 triệu USD cho hệ thống chống máy bay không người lái (UAV), 100 triệu USD cho tác chiến dưới lòng đất và 50 triệu USD cho các công nghệ mới.
Đáng chú ý, dự luật còn đề xuất những chương trình công nghệ quốc phòng chung giữa hai nước, tập trung vào nghiên cứu và sản xuất UAV, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo (AI).
Giới phân tích đánh giá mức độ liên kết này có thể giúp Israel tiếp cận các nghiên cứu quân sự của Mỹ ở phạm vi đặc biệt sâu rộng. Thậm chí, một số đồng minh NATO và đối tác trong liên minh tình báo Ngũ Nhãn cũng không được hưởng mức tiếp cận tương tự.
Vì vậy, tuyên bố giảm viện trợ của ông Trump chưa đủ để khẳng định Washington đang thu hẹp cam kết quân sự với Israel. Điều có thể thay đổi sâu sắc hơn là cách Mỹ chuyển nguồn lực, tổ chức hợp tác và duy trì ảnh hưởng quốc phòng đối với đồng minh Trung Đông.
Hồng Sơn (tổng hợp)
