Ở Huồi Tụ, gần 94% lao động có việc làm trong nước phải rời quê tìm việc, trong khi tỷ lệ hộ nghèo vẫn 54,7%. Cách gần 400km, Môn Sơn lại tìm cách giữ người ở lại bằng nghề dệt thổ cẩm và du lịch cộng đồng.
- Hàng trăm tỷ đồng đổ vào kênh Bắc, Nghệ An vẫn “sống chung” với ô nhiễm
- 91 tuổi, cụ Hoàng ở TP.HCM vẫn bơm xe để lo cho gia đình bệnh tật
- Iran dọa “tấn công toàn diện” Mỹ, cho Washington vài tuần chót
Tại xã Huồi Tụ, huyện Kỳ Sơn (cũ), bài toán sinh kế vẫn bắt đầu từ một thực tế khó: người có việc làm phần lớn phải đi xa. Trong tổng số 1.394 lao động được rà soát đến 31/5/2026, chỉ 63 người làm việc trong tỉnh, 986 người làm việc ngoài tỉnh và 346 người chưa có việc làm.
Tỷ lệ hộ nghèo của Huồi Tụ hiện ở mức 54,7%. Những con số này cho thấy việc đưa lao động ra ngoài tìm việc mới chỉ giải quyết được một phần nhu cầu trước mắt, trong khi sinh kế ngay tại quê nhà vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.
Ông Dềnh Bá Lồng, Chủ tịch UBND xã Huồi Tụ, cho biết địa phương mong muốn khai thác tốt hơn những tiềm năng, lợi thế sẵn có để từng bước tạo thêm sinh kế tại chỗ.
Cách đó gần 400km, xã Môn Sơn, thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát, đang đi theo hướng khác. Trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương giải quyết việc làm mới cho 860 lao động, đồng thời phát triển du lịch cộng đồng gắn với nghề dệt thổ cẩm tại bản Xiềng.
Một bên đưa người đi, một bên tìm cách giữ người ở lại
Huồi Tụ là xã biên giới nằm dọc Quốc lộ 16, nơi các sản phẩm như chè shan tuyết, gừng, mận Tam hoa có điều kiện thuận lợi hơn để đưa về xuôi. Tuy nhiên, giao thông được cải thiện không đồng nghĩa với việc làm tại chỗ cũng tăng tương ứng.
Xã có diện tích hơn 11.113ha, 1.041 hộ với 5.186 nhân khẩu, gồm các dân tộc Thái, Khơ Mú, Mông và Kinh. Nhiều gia đình vẫn phụ thuộc vào sản xuất nương rẫy, trong khi cơ hội việc làm ổn định tại địa phương còn hạn chế.
Năm 2025, bão số 3, bão số 5 cùng hạn hán gây sạt lở, ảnh hưởng nhà cửa và hoa màu. Bước sang năm 2026, địa phương tiếp tục phải vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong điều kiện nhân lực và cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế.
Trong khi đó, Môn Sơn có diện tích hơn 529km², dân số 18.836 người tại 13 bản. Xã có 638 hộ nghèo, chiếm 15,35%, thấp hơn đáng kể so với Huồi Tụ.
Bản Xiềng là một lợi thế đặc biệt. Nơi đây nằm trong tuyến kết nối với Vườn quốc gia Pù Mát, sông Giăng và thác Khe Kèm, đồng thời được UNESCO gắn biển “Điểm du lịch cộng đồng”.
Từ những điều kiện sẵn có, Môn Sơn không chỉ đưa lao động ra ngoài mà còn tìm cách tạo thêm thu nhập ngay trong bản. Sáu tháng đầu năm, 50 người đi xuất khẩu lao động có thời hạn, 810 người vào các khu công nghiệp, nhưng một bộ phận khác được giữ lại nhờ những sinh kế gắn với địa phương.
Giữ nghề để giữ thêm một lựa chọn sinh kế
Ở bản Xiềng, nghề dệt thổ cẩm không phải sinh kế chính của người dân nhưng có thể tạo thêm nguồn thu, nhất là với phụ nữ trong thời gian nông nhàn. Khi nghề truyền thống được tổ chức theo mô hình hợp tác xã và kết hợp với du lịch cộng đồng, những sản phẩm vốn gắn với đời sống bản địa có thêm cơ hội trở thành hàng hóa.
Sự khác biệt giữa hai địa phương nằm ở cách mở rộng lựa chọn cho người dân. Huồi Tụ hiện vẫn phải dựa nhiều vào dòng lao động đi làm xa, trong khi Môn Sơn vừa kết nối người lao động với doanh nghiệp, vừa khai thác cảnh quan và văn hóa để tạo việc làm tại chỗ.
Ông Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Môn Sơn, cho rằng giải quyết việc làm không thể chỉ dừng ở kết nối lao động với doanh nghiệp, khu công nghiệp mà cần tạo thêm sinh kế bền vững ngay tại địa phương, dựa trên lợi thế cảnh quan và văn hóa bản địa.
Dù vậy, Môn Sơn cũng chưa thể xem du lịch cộng đồng hay nghề dệt là lời giải hoàn chỉnh. Quy mô các mô hình còn nhỏ, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, hạ tầng và quảng bá còn hạn chế. Với Huồi Tụ, bài toán còn cấp thiết hơn khi 346 lao động vẫn chưa tìm được việc làm.
Hai cách làm khác nhau cuối cùng vẫn gặp nhau ở một câu hỏi: làm sao để người dân có thể sống được bằng những cơ hội ngay trên quê hương mình? Giữ người ở lại không chỉ cần việc làm, mà còn cần một sinh kế đủ bền để họ muốn ở lại.
Trường Anh (tổng hợp)
