Không cần tấn công mạng hay phá mật khẩu, hai cựu nhân viên y tế đã lợi dụng tài khoản được cấp để khai thác, bán trái phép dữ liệu của gần 292.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh, thu lợi hơn 843 triệu đồng.
- Miền Bắc sắp mưa rất lớn, 18 tỉnh khẩn trương ứng phó
- Ngành Giáo dục Nghệ An xác định ba đột phá chiến lược trong năm học 2026/2027
- Mỹ chi 22,9 tỷ USD nâng công suất tên lửa Tomahawk
Vụ việc bắt đầu từ những phản ánh về các cuộc gọi bất thường. Sau khi sinh con tại Bệnh viện Sản – Nhi Bắc Ninh, chị Nguyễn Thị M. cùng nhiều sản phụ liên tục nhận được điện thoại, tin nhắn Zalo mời chào dịch vụ tiêm chủng, tắm bé, massage cho trẻ sơ sinh.
Điều khiến nhiều người bất an là người gọi biết rõ họ tên cha mẹ, ngày sinh của con, địa chỉ và số điện thoại – những thông tin mà các sản phụ cho rằng chỉ cơ sở y tế mới nắm được.
Từ phản ánh của người dân, Công an tỉnh Bắc Ninh vào cuộc xác minh và phát hiện một số cơ sở dịch vụ đã mua dữ liệu trẻ sơ sinh để phục vụ hoạt động tiếp thị. Dữ liệu được chuyển giao hằng ngày qua Zalo, giúp các cơ sở tiếp cận trực tiếp nhóm khách hàng vừa sinh con.
Lần theo nguồn cung cấp dữ liệu, cơ quan điều tra làm rõ hai vụ án liên quan hành vi “Sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”.
Hai vụ án, gần 292.000 hồ sơ bị khai thác trái phép
Vụ thứ nhất liên quan đến Nguyễn Phương Ngọc (SN 1991), từng là nhân viên tư vấn tiêm chủng tại Hà Nội và được cấp tài khoản truy cập Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia.
Theo nội dung vụ việc, Ngọc đã lợi dụng quyền truy cập để khai thác dữ liệu, lưu thành các tệp trên máy tính rồi bán cho người có nhu cầu.
Khám xét máy tính của Ngọc vào tháng 6/2025, cơ quan công an thu được 4.097 tệp dữ liệu chứa thông tin của hơn 159.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh tại 18 tỉnh, thành. Ngọc thực hiện 176 giao dịch và thu lợi bất chính hơn 312 triệu đồng.
Vụ thứ hai liên quan Mạc Thị Ngọc Ánh (SN 1994), từng làm việc tại một cơ sở tiêm chủng ở Hải Phòng.
Đáng chú ý, sau khi đã nghỉ việc, Ánh vẫn có thể sử dụng tài khoản cũ để truy cập hệ thống, tiếp tục khai thác và bán dữ liệu.
Cơ quan công an thu giữ 1.238 tệp chứa thông tin của 132.767 bà mẹ và trẻ sơ sinh. Ánh thực hiện 245 giao dịch, thu lợi hơn 531 triệu đồng.
Tổng cộng, hai đối tượng đã khai thác trái phép dữ liệu của gần 292.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh, thu lợi bất chính hơn 843 triệu đồng.
Lỗ hổng từ việc quản trị tài khoản
Điều đáng chú ý trong vụ việc là dữ liệu không bị lấy cắp thông qua các phương thức tấn công mạng như phá mật khẩu hay cài mã độc.
Các đối tượng sử dụng chính tài khoản hợp lệ và những chức năng đã được cấp phép để tra cứu, khai thác và xuất dữ liệu.
Theo nội dung điều tra, nhiều tài khoản của người đã nghỉ việc hoặc tài khoản chỉ được cấp phục vụ tập huấn chưa được khóa, thu hồi kịp thời. Trong khi đó, cơ chế phân quyền cho phép xuất dữ liệu nhưng việc giám sát người sử dụng còn lỏng lẻo.
Tòa án đã tuyên phạt cả hai bị cáo 3 năm tù nhưng cho hưởng án treo, đồng thời truy thu số tiền thu lợi bất chính và áp dụng hình phạt bổ sung.
Công an tỉnh Bắc Ninh kiến nghị Bộ Y tế rà soát toàn diện hệ thống, siết chặt công tác quản lý tài khoản, phân quyền và giám sát người sử dụng.
Hiện Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia lưu trữ khoảng 50 triệu bản ghi dữ liệu cá nhân và lịch sử tiêm chủng trên cả nước. Quy mô này cho thấy nguy cơ rủi ro có thể rất lớn nếu việc quản trị tài khoản và kiểm soát quyền truy cập không được thực hiện chặt chẽ.
Phụ huynh cần cảnh giác trước những cuộc gọi biết rõ thông tin cá nhân
Từ vụ việc trên, phụ huynh cần lưu ý rằng việc người gọi biết chính xác tên mẹ, ngày sinh của trẻ hay địa chỉ nhà không đồng nghĩa họ đến từ bệnh viện hoặc cơ sở y tế đáng tin cậy.
Khi thông tin cá nhân đã bị lộ, chính sự chính xác của những dữ liệu này có thể khiến người nhận cuộc gọi dễ tin tưởng và mất cảnh giác.
Bộ Công an khuyến cáo người dân không cung cấp giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, mật khẩu hoặc mã OTP cho người lạ; không bấm vào các đường link không rõ nguồn gốc được gửi qua điện thoại hoặc mạng xã hội.
Đối với những cuộc gọi mời tiêm chủng, tắm bé hoặc cung cấp dịch vụ chăm sóc sau sinh, phụ huynh nên chủ động kết thúc cuộc gọi khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, sau đó liên hệ qua số điện thoại chính thức của bệnh viện hoặc cơ sở y tế để xác minh.
Người dân cũng không nên cung cấp CCCD, giấy khai sinh, lịch sử tiêm chủng hoặc chuyển tiền, đặt cọc khi chưa xác định rõ danh tính và đơn vị liên hệ.
Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, việc sử dụng dữ liệu khách hàng cho mục đích quảng cáo phải có sự đồng ý. Người dân có quyền từ chối nhận tin nhắn, cuộc gọi quảng cáo.
Khi gặp cuộc gọi rác hoặc nghi ngờ có dấu hiệu lừa đảo, người dân có thể phản ánh qua đầu số 156/5656 do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao vận hành.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
