Hai tháng sau trận lũ lịch sử tháng 11/2025, nhiều vùng ở Đăk Lăk vẫn chưa kịp liền sẹo. Khi Tết cận kề, người dân bước vào một cuộc chạy đua lặng lẽ nhưng căng thẳng: dựng lại mái nhà, khôi phục sinh kế, níu giữ nhịp sống tối thiểu sau những mất mát chồng chất. Với họ, “chạy Tết” không phải sắm sửa hay mua sắm, mà là chạy cho kịp một chỗ ở, một vụ mùa, hay một mẻ biển đủ nuôi gia đình qua năm mới.
- An Giang: Xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, nguy cơ tăng trước Tết
- Giống mai giảo Tân Châu thơm lạ, nở bền, vươn ra thị trường xuất khẩu
- Quy định bắt buộc về việc dọn tuyết tại Canada
An cư: Có mái nhà trước Tết là mốc sống còn
Sau hơn hai tháng ngủ tạm trong chuồng bò, chị Hồ Thị Ngọc Trân (30 tuổi, xã Tuy An Đông, Đăk Lăk) mới dọn vào căn nhà vừa dựng xong. Bên trong, tài sản gần như chưa có gì ngoài chiếc giường kê tạm và vài túi quần áo. Nhưng với chị, khoảng trống ấy vẫn tốt hơn đống đổ nát sau lũ. Có nhà để về trước Tết đã là điều quan trọng nhất.
Trận lũ rạng sáng 20/11 đã cuốn sập hai căn nhà của gia đình chị. Nước xiết phá móng, kéo theo hơn 50 bao lúa chị dự tính bán dịp cuối năm. Trong đêm mưa, chị buộc con vào người, bám cây mít trước sân, treo mình suốt nhiều giờ chờ nước rút. Cách đó không xa, nhà ba mẹ chị cũng không trụ nổi. Cả nhà lần dây qua chuồng bò để tránh bị vùi trong dòng nước xoáy.
Sau lũ, hai căn nhà được đưa vào chương trình hỗ trợ xây dựng trước Tết. Mỗi hộ nhận 170 triệu đồng. Chị Trân dựng nhà theo mẫu, còn ba mẹ chị vay thêm hàng trăm triệu đồng để làm rộng và kiên cố hơn. Nền nhà được nâng cao gần một mét, móng gia cố sâu hơn ba mét, tường xây dày để chống lũ. Ban ngày cả nhà tất bật xây dựng, ban đêm vẫn ngủ trong chuồng bò. Chỉ cần tiếng tôn va gió là tất cả giật mình thức trắng.
“Đồ đạc thiếu cũng được, từ từ rồi tính. Miễn là có nhà để về”, chị Trân nói.
Sau lũ, an cư là cuộc chạy đua của cả cộng đồng
Gia đình chị Trân chỉ là một trong số nhiều hộ sập nhà ở xã Tuy An Đông. Trận lũ tháng 11/2025 khiến Đăk Lăk trở thành địa phương chịu thiệt hại nặng nề nhất cả nước trong năm, với 113 người tử nạn và thiệt hại ước tính hơn 4.500 tỷ đồng. Riêng tại địa phương chị Trân sinh sống, hàng chục căn nhà bị cuốn trôi hoặc hư hỏng nặng.
Hai tháng sau lũ, không ít gia đình vẫn phải sống trong lều tạm hoặc chuồng trại. Việc dựng lại nhà trở thành mốc thời gian quan trọng hơn mọi kế hoạch khác. Tết đến gần, áp lực càng nặng. Nhiều hộ chấp nhận vay mượn thêm để kịp có mái che, dù biết gánh nợ sẽ kéo dài nhiều năm sau đó.
Bữa cơm sau lũ của nhiều gia đình vẫn đơn sơ. Gạo nhờ cứu trợ. Bếp kê tạm trong chuồng bò. Quanh xóm, có nhà đã bắt đầu cải tạo đất, gieo lại vụ, trồng hoa. Nhưng với những hộ mất nhà hoàn toàn, mọi nguồn lực đều dồn cho một mục tiêu duy nhất: kịp an cư trước Tết.
“Từ cõi chết trở về, cái gì cũng có thể từ từ dựng lại”, ba chị Trân nói.
Gieo Tết: Chậm nhịp hoa, nặng gánh mưu sinh
Đăk Lăk) bị chậm nhịp do thiên tai. (Ảnh: Chụp màn hình báo VnExpress)
Không mất nhà, nhưng nhiều hộ dân khác lại loay hoay giữ sinh kế. Ông Trần Thái Quý (57 tuổi, xã Tuy An Bắc) năm nay trễ nhịp hoa Tết. Trước hiên nhà, khoảng 1.000 chậu vạn thọ được xếp kín, ít hơn nhiều so với năm trước. Trận lũ đến bất ngờ khiến ông phải rời nhà nhiều ngày vì chấn thương, trở về khi đất vườn còn ngập bùn cát.
Dọn dẹp nhà cửa mất gần 10 ngày. Nhưng gió đêm thổi lên là lớp bùn khô vụn thành cát, bụi bay mù. Cửa trôi mất, nhà sát sông lạnh buốt, phải che tạm bằng vài tấm ván. Vạn thọ cần xuống giống trước Tết khoảng hai tháng. Ông trở về muộn, đất chưa kịp ủ, trấu thiếu vì lúa hỏng, cây khó lên dáng.
Để cứu vụ hoa, ông vay gấp 15 triệu đồng tiền giống. Mỗi chậu bán 15.000–20.000 đồng. Trừ chi phí, lãi chỉ vài nghìn. Năm ngoái ông trồng 2.500 chậu, năm nay chỉ còn khoảng 1.000, kèm khoản nợ chưa trả. Quanh ông, nhiều nhà vườn không dám xuống giống vì sợ lũ tiếp diễn.
“Sắp Tết rồi, trễ cũng phải ráng”, ông nói, coi dãy hoa như canh cược cuối năm.
Bám biển: Giữ nghề giữa nợ nần và rủi ro
Ở phường Sông Cầu, lũ gần như xóa sổ nghề nuôi tôm hùm. Trần Văn Quàng (24 tuổi) mất gần 50 triệu đồng tiền giống, còn chủ bè thiệt hại hàng tỷ. Nước ngọt tràn sâu khiến đàn tôm chết hàng loạt dù đã hạ lồng, cắt cho chìm xuống.
Sau lũ, hơn 95% sản lượng tôm hùm trong vùng thiệt hại, nguồn thu dồn vào vụ giáp Tết coi như mất trắng. Những mẻ tôm cuối buộc phải bán tháo với giá thấp hơn nhiều lần so với năm được mùa. Nợ tiền giống, tiền mồi, tiền bè vẫn tới hạn. Người làm thuê mất việc, chủ bè kiệt quệ.
Để cầm cự, Quàng nuôi thêm hàu, nhận sửa ghe, làm bè thuê. Mỗi ngày bắt đầu từ sáng sớm trên bè, chiều về sửa tàu thuyền hư hỏng vì bão lũ. Thu nhập chỉ đủ trang trải sinh hoạt. Biển với Quàng vừa là kế sinh nhai, vừa là rủi ro, nhưng bỏ nghề đồng nghĩa bỏ lại tất cả.
“Còn sức thì còn làm”, anh nói, nhìn những lồng tôm mới thả như một khởi đầu chậm mà chắc.
Sau lũ, người dân Đăk Lăk không nói nhiều về Tết. Họ lặng lẽ chạy đua với thời gian để có mái nhà, giữ được sinh kế, lo đủ bữa ăn. Trong ngổn ngang bùn cát và nợ nần, một cái Tết tối thiểu cũng trở thành mục tiêu lớn. Nhưng chính những cuộc chạy đua thầm lặng ấy đã giữ nhịp sống không đứt gãy, để họ còn hy vọng đi tiếp sau thiên tai.
Theo: VnExpress
