Tái thiết Iran: Bài toán nghìn tỷ USD và "vốn tự có" của Tehran

Tổng thống Trump vừa xới lại câu chuyện tái thiết Iran với con số 1.000 tỷ USD kèm điều kiện “chia đôi” dầu mỏ khiến giới quan sát không khỏi “ngả mũ”.

Tái thiết Iran Donald Trump và đề xuất “kế hoạch Marshall” kiểu Mỹ

Chuyện tái thiết Iran vốn đã im hơi lặng tiếng từ lâu bỗng dưng nóng trở lại sau cuộc phỏng vấn của ông Donald Trump trên đài ABC News ngày 09/6. Nhà lãnh đạo Mỹ không ngần ngại “vẽ” ra một viễn cảnh tươi sáng cho Iran với những cây cầu mới, nhà máy điện mới và các công trình hiện đại. Theo ước tính của ông, cái giá để thay da đổi thịt cho toàn bộ cơ sở hạ tầng của Tehran phải rơi vào khoảng 1.000 tỷ USD, một con số đủ để khiến bất kỳ nhà đầu tư nào cũng phải “chóng mặt” nhưng ông Trump lại coi đó là cơ hội để Mỹ tham gia giúp đỡ.

Tuy nhiên, chẳng có bữa trưa nào là miễn phí, ông Trump thẳng thắn đề xuất Mỹ sẽ lấy một nửa lượng dầu của Iran để làm chi phí thực hiện kế hoạch này. Ông ví von đây là một “kế hoạch Marshall” dành riêng cho Iran, gợi nhắc về chương trình viện trợ khổng lồ của Mỹ cho châu Âu sau thời Thế chiến II. Nhưng giới thạo tin cho rằng, trong khi Iran đang “khát” vốn để vực dậy nền kinh tế sau nhiều năm bị trừng phạt, họ khó lòng có thể “gật đầu” trước yêu cầu trao quyền kiểm soát dầu mỏ – vốn được xem là “nồi cơm” của cả quốc gia – cho phía Washington.

Thực tế là mối quan hệ giữa hai nước đã “đứt gánh giữa đường” trong suốt gần 50 năm qua và những lệnh cấm vận vẫn đang bủa vây nền kinh tế Iran. Bất kỳ một sự hợp tác nào dù chỉ là trong ý tưởng cũng sẽ phải đối mặt với một núi những trở ngại về ngoại giao và lòng tin. Giới quan sát nhận định rằng, lời đề xuất của ông Trump mang đậm phong cách của một “thương gia” làm chính trị, nơi mọi sự hỗ trợ đều phải được đền đáp bằng những quyền lợi kinh tế sòng phẳng, dù điều đó có thể đi ngược lại những nguyên tắc về chủ quyền quốc gia của đối phương.

Nỗi lo “đơn độc” của Israel và thông điệp từ Washington

Trong khi ông Trump đang mải mê với những toan tính kinh tế, thì người láng giềng Israel lại đang “đứng ngồi không yên”. Truyền thông nước này dẫn lời các nguồn tin cho thấy nội bộ Israel đang lo ngại về kịch bản bị Mỹ bỏ rơi để “tự bơi” trong cuộc đối đầu với Iran. Thủ tướng Benjamin Netanyahu được cho là đã phải lên tiếng trấn an trong họp nội các rằng Israel đủ sức hành động một mình nếu bị dồn vào đường cùng, ngay cả khi không có “ông anh lớn” Mỹ ở bên cạnh ủng hộ như mọi khi.

Những cuộc điện đàm gần đây giữa ông Trump và ông Netanyahu cũng không mấy “ngọt ngào” khi nhà lãnh đạo Mỹ liên tục nhắc nhở phía Israel phải biết kiềm chế. Ông Trump thậm chí còn khoe rằng Washington đang tiến sát tới một thỏa thuận hòa bình với Tehran, khiến Tel Aviv không khỏi lo lắng về việc những phản ứng tự vệ của họ có thể bị coi là “ngáng chân” nỗ lực ngoại giao của Mỹ. Israel hiểu rằng nếu ông Trump quyết tâm theo đuổi con đường đối thoại, họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm sự ủng hộ cho các hành động quân sự trong tương lai.

Thông điệp đanh thép nhất mà ông Trump dành cho ông Netanyahu chính là lời cảnh báo về một cuộc chiến toàn diện, nơi Israel có thể phải “một mình chống lại cả thế giới” Iran nếu để xung đột vượt tầm kiểm soát. Phó Tổng thống JD Vance cũng bồi thêm khi khẳng định trên Fox News rằng Mỹ hành động vì lợi ích của Mỹ trước tiên. Điều này cho thấy trong bàn cờ địa chính trị hiện nay, những cam kết an ninh truyền thống đang dần nhường chỗ cho những tính toán thực dụng về kinh tế và hòa bình, buộc Israel phải chuẩn bị tâm thế cho những kịch bản xấu nhất.

Đỗ Vân (tổng hợp)