Ả Rập Xê Út vẫn chưa hồi đáp yêu cầu bình thường hóa quan hệ với Israel mà Tổng thống Mỹ Donald Trump gắn thêm vào thỏa thuận hạt nhân vừa ký.
- Nghệ An bỏ bài thi mô phỏng, học viên lái xe giảm áp lực
- BHXH Việt Nam công bố lịch chi lương hưu tháng 8 tại 34 tỉnh thành
- Thái Nguyên đẩy mạnh đào tạo lái xe an toàn cho người dân
Ngày 22/7 (giờ Mỹ), Washington và Riyadh đặt bút ký thỏa thuận hạt nhân. Nhưng chỉ ít lâu sau, một điều kiện mới xuất hiện: Ả Rập Xê Út phải bình thường hóa quan hệ với Israel theo Hiệp định Abraham. Đến hôm qua, phía Riyadh vẫn chưa nói gì, và sự im lặng ấy tự nó đã là một câu trả lời đáng chú ý.
Hiệp định Abraham từng được ông Trump làm trung gian vào năm 2020, mở đường cho một số nước Ả Rập bình thường hóa quan hệ với Israel. Với Ả Rập Xê Út, thỏa thuận hạt nhân mang lại một lối thoát cho bài toán năng lượng trong nước: bớt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, dành nhiều dầu mỏ và khí đốt hơn cho xuất khẩu. Nhưng cái giá phải trả lần này không phải là tiền hay công nghệ, mà là một mối quan hệ mà Riyadh chưa từng sẵn sàng đánh đổi dễ dàng.
Nhiều năm qua, chính quyền Riyadh vẫn giữ một lập trường: chỉ bình thường hóa với Tel Aviv khi có một lộ trình rõ ràng cho nhà nước Palestine. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thì luôn gạt bỏ ý tưởng đó, cho rằng nó đe dọa sự tồn vong an ninh của Israel. Giữa hai lập trường ấy là một khoảng trống chưa ai lấp được.
Khoảng trống đó còn lớn hơn khi nhìn vào bức tranh khu vực. TS Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group – đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, mô tả Trung Đông – Ả Rập như đang chia thành hai thế giới song song. Một bên là liên minh dòng Abraham với Israel và UAE làm trụ cột, gắn với Washington, đôi lúc có thêm Hy Lạp, Ấn Độ. Bên kia là khối Hồi giáo dòng Sunni với Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út, Pakistan, từng có cả Ai Cập.
Ranh giới giữa hai thế giới ấy không chỉ nằm trên bản đồ chính trị. Khi Ả Rập Xê Út cần, Pakistan gửi đến mười ba nghìn binh sĩ cùng nhiều chiến đấu cơ theo hiệp ước phòng thủ chung. Khi UAE bị Iran tấn công, chính Israel là bên chủ động đề nghị hỗ trợ phòng không. Hai hành động, hai phía, hai cách chọn đồng minh.
Cả hai phe đều nhìn Iran như một mối đe dọa, nhưng phản ứng lại khác nhau đến mức đối nghịch. Ả Rập Xê Út và các đối tác Hồi giáo chọn vừa răn đe vừa giữ cửa ngoại giao, còn Israel và UAE xem Iran là đối tượng phải đối đầu trực diện, không thỏa hiệp. Trong khi đó, khối Hồi giáo ngày càng siết chặt lại với nhau trước những gì họ gọi là quyền lực không giới hạn của Israel, từ Gaza, bờ Tây cho đến Syria, Li Băng.
Có một sự kiện khiến khoảng cách ấy trở nên không thể phủ nhận. Tháng 9/2025, Israel tấn công một nhóm đàm phán của Hamas ngay bên trong lãnh thổ Qatar. Mỹ không nói một lời nào sau đó. Với nhiều nước Hồi giáo, sự im lặng của Washington gợi lên một câu hỏi khó chịu: liệu Israel rồi có trở thành một Iran khác, chỉ là phía bên kia chiến tuyến, mà không ai kiềm chế nổi.
Ngay cả khi Riyadh gật đầu, con đường phía trước vẫn chưa hết chướng ngại. Thỏa thuận còn phải qua cửa Quốc hội Mỹ, nơi những tiếng nói phản đối đã bắt đầu xuất hiện.
Bản thỏa thuận cho phép Ả Rập Xê Út về sau tự làm giàu uranium để phát triển năng lượng hạt nhân – một đặc quyền mà phần lớn các nước có chương trình dân sự không có, vì họ chỉ được nhập khẩu uranium. Ở một khu vực chưa từng yên ổn, đặc quyền ấy để lại một câu hỏi lơ lửng: liệu năng lượng có phải là đích đến duy nhất.
Câu trả lời, nếu có, đã từng được nói ra từ tám năm trước. Năm 2018, trong một cuộc phỏng vấn truyền hình, Thái tử Mohammed bin Salman nói: “Ả Rập Xê Út không muốn sở hữu bất kỳ quả bom hạt nhân nào, nhưng chắc chắn rằng nếu Iran phát triển bom hạt nhân, chúng tôi sẽ làm theo càng sớm càng tốt”.
Câu nói ấy vẫn còn đó, và nó khiến người ta hình dung ra điều gì có thể xảy ra tiếp theo: nếu Riyadh làm giàu uranium, các nước khác trong khu vực khó lòng đứng yên. Israel, vốn đã nghi kỵ Riyadh, sẽ không để yên cho bất kỳ bước tiến nào đến gần vũ khí hạt nhân.
Bóng dáng của vấn đề này còn phủ sang cả bàn đàm phán Mỹ – Iran, nơi Washington đòi Tehran giao nộp toàn bộ nhiên liệu hạt nhân đã làm giàu, còn Tehran một mực từ chối vì cho rằng đó là tài sản phục vụ mục đích dân sự. Một khi Ả Rập Xê Út được phép làm điều Iran không được làm, Tehran sẽ có thêm một lý do để giữ nguyên lập trường của mình.
Trong lúc các bên còn cân nhắc, súng đạn ở khu vực này chưa từng ngừng. CNN dẫn lời lực lượng Houthi ở Yemen cho biết hôm 25/7 họ đã tấn công các cơ sở của Ả Rập Xê Út ở bờ biển Đỏ, một ngày sau khi Ả Rập Xê Út không kích đáp trả việc Houthi tập kích tàu thương mại. Một mặt trận mới vừa mở ra giữa Houthi và Ả Rập Xê Út, ngay khi mực chữ ký trên thỏa thuận hạt nhân còn chưa kịp khô.
Phạm Mai (tổng hợp)
