Vĩnh Long – Từ những trăn trở về tác động của hóa chất trong canh tác, ông Đoàn Văn Tài đã xây dựng mô hình sản xuất lúa hữu cơ tại HTX Tấn Đạt, mang lại nguồn thu tiền tỷ và mở rộng thị trường tiêu thụ gạo an toàn.
- Đàn voi rừng xuất hiện trở lại sau một năm vắng bóng
- Vụ án mạng ở Bắc Hà: Nghi phạm đã đến công an đầu thú
- CSGT truy tìm ô tô Kia Sonet mất trộm, khống chế người liên quan
Từng công tác tại một bệnh viện ở tỉnh Trà Vinh (cũ), năm 1989, ông Tài nghỉ việc, trở về quê lập nghiệp. Sau nhiều năm sản xuất theo phương thức truyền thống, khoảng năm 2011, ông bắt đầu tìm hướng canh tác mới trước những biến động của thời tiết và tình trạng sâu bệnh trên cây lúa.
Những năm đầu trở về quê, ông Tài cũng trồng lúa như phần lớn nông dân trong vùng. Tuy nhiên, khi biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt, thời tiết diễn biến thất thường và sâu bệnh xuất hiện nhiều, ông nhận thấy việc tăng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật để duy trì năng suất khiến chi phí sản xuất tăng, đồng thời ảnh hưởng đến đất đai, môi trường và sức khỏe con người.
“Từ đó, tôi nghĩ làm sao để khắc phục tình trạng phun, xịt thuốc tùm lum trong trồng lúa, làm sao tạo ra sản phẩm lúa gạo an toàn, không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật”, ông Tài kể.
Để tìm hướng sản xuất mới, ông đến nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) học hỏi kinh nghiệm, sau đó trở về thử nghiệm trên 1.000m2 đất của gia đình. Những vụ đầu tiên liên tiếp thất bại, cây lúa phát sinh sâu bệnh nhưng ông không thể sử dụng thuốc hóa học.
Quá trình thử nghiệm kiên trì của ông dần nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ các nhà khoa học thuộc Viện Lúa ĐBSCL và một số trường đại học tại TPHCM, Hà Nội. Nhờ được hướng dẫn kỹ thuật và áp dụng quy trình sinh học, đến năm 2014, mô hình lúa hữu cơ bắt đầu đạt kết quả, diện tích canh tác lần lượt được nâng lên 2.000m2, 1ha và sau đó mở rộng trên toàn bộ 3ha đất của gia đình.
Khi mô hình cho thấy hiệu quả kinh tế, ông Tài mời các hộ dân xung quanh đến tham quan, tìm hiểu quy trình. Nhận thấy cách làm mới có triển vọng, nhiều hộ nông dân bắt đầu tham gia chuyển đổi phương thức canh tác.
Năm 2016, ông vận động 7 nông dân thành lập tổ hợp tác, triển khai sản xuất lúa theo hướng hữu cơ trên diện tích khoảng 6,5ha. Đến tháng 9/2017, tổ hợp tác phát triển thành HTX Tấn Đạt với 15 thành viên, diện tích sản xuất đạt 11,5ha.
Từ quy mô ban đầu, HTX tiếp tục mở rộng mạng lưới sản xuất và liên kết. Hiện đơn vị có 85 thành viên chính thức cùng khoảng 800 thành viên liên kết không góp vốn, diện tích quản lý và liên kết sản xuất vào khoảng 100ha, trong đó 30ha đã được chứng nhận hữu cơ.
Theo ông Tài, HTX đang hướng tới mục tiêu nâng diện tích lên 300ha theo đề án phát triển kinh tế tập thể của tỉnh. Song song với việc mở rộng vùng nguyên liệu, đơn vị xây dựng quy trình khép kín từ gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch đến phơi sấy, lưu kho, xay xát và đóng gói sản phẩm.
Một trong những thách thức lớn của sản xuất hữu cơ là quá trình chuyển đổi đất canh tác từng sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài. Để khắc phục, HTX sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm vi sinh nhằm từng bước cải tạo đất, giảm tác động của các hóa chất tồn lưu.
“Thời gian chuyển đổi tối thiểu khoảng 3 năm. Khi đất đủ điều kiện mới có thể chuyển sang sản xuất hữu cơ”, ông nói.
Từ ruộng thử nghiệm đến mô hình lúa hữu cơ tiền tỷ
Theo ông Tài, chuyển sang phương thức hữu cơ khiến năng suất lúa giảm khoảng 10-15%, nhưng hiệu quả kinh tế được cải thiện nhờ giá bán sản phẩm cao hơn. Lợi nhuận từ mô hình này có thể cao gấp 2-3 lần so với cách sản xuất thông thường.
Ông dẫn chứng, trên diện tích 1.000m2, nông dân trồng lúa theo phương thức truyền thống có thể thu lãi khoảng 1 triệu đồng sau khi trừ toàn bộ chi phí. Với lúa hữu cơ đạt chứng nhận quốc tế, mức lợi nhuận có thể đạt 2-3 triệu đồng trên cùng diện tích.
Hiện HTX Tấn Đạt cung ứng khoảng 150-200 tấn gạo hữu cơ đạt chuẩn quốc tế mỗi vụ, với thời gian sản xuất khoảng 3 tháng. Các sản phẩm chủ lực gồm gạo ST25, gạo tím thảo dược và gạo hồng ngọc; ngoài ra, HTX còn phát triển bột gạo dinh dưỡng, trà gạo lứt thảo dược và rượu gạo hữu cơ.
Đơn vị cũng đang chuẩn bị sản xuất thêm bún gạo và bánh gạo. Giá bán lẻ hiện ở mức khoảng 115.000 đồng/kg đối với gạo tím thảo dược, 100.000 đồng/kg gạo hồng ngọc và 85.000 đồng/kg gạo ST25.
Ông Tài cho biết, nhu cầu đối với các loại gạo màu và gạo dinh dưỡng ngày càng tăng. Riêng nhóm lúa tím, lúa đỏ và lúa hồng ngọc, mỗi vụ HTX cần vùng nguyên liệu khoảng 50ha mới đáp ứng được nhu cầu.
Bên cạnh tổ chức sản xuất, ông đặc biệt quan tâm đến việc tìm đầu ra ổn định cho nông sản. Trong giai đoạn đầu, gạo hữu cơ Tấn Đạt chủ yếu được tiêu thụ tại địa phương; từ năm 2018, sản phẩm từng bước mở rộng ra thị trường trong nước.
Hiện sản phẩm của HTX đã liên kết với doanh nghiệp để xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu, đồng thời đang chuẩn bị lô gạo thảo dược đưa sang Australia. Theo ông Tài, nhu cầu tại các thị trường này rất cao, trong khi diện tích vùng nguyên liệu của HTX chưa đủ đáp ứng.
Trong quá trình tìm hiểu các mô hình canh tác hữu cơ, ông Tài từng đến Nghệ An và biết đến một giống lúa tím. Ông mang giống về miền Tây trồng thử, nhưng thời gian đầu gặp khó khăn do hạt gạo cứng, năng suất thấp và chưa phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương.
Không từ bỏ thử nghiệm, ông tiếp tục chọn lọc giống qua nhiều vụ, từng bước cải thiện chất lượng hạt gạo và phát triển thành sản phẩm gạo tím thảo dược Tấn Đạt.
Ngoài cây lúa, HTX cũng bắt đầu thử nghiệm sản xuất màu hữu cơ theo đơn đặt hàng. Một số HTX ở Đồng Tháp đã đặt vấn đề với Tấn Đạt về mô hình trồng ớt hữu cơ; hiện đơn vị đang thử nghiệm trên diện tích 2ha và bước đầu cho kết quả khả quan.
Trong vụ Đông Xuân 2026-2027, HTX dự kiến trồng khoảng 10ha đậu nành rau.
Từ diện tích thử nghiệm ban đầu chỉ 1.000m2, ông Tài từng bước xây dựng quy trình sản xuất, liên kết với hàng trăm hộ dân và phát triển thương hiệu gạo hữu cơ. Đến nay, doanh thu bình quân hằng năm của cá nhân ông đạt khoảng 3-5 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 1,5-2 tỷ đồng.
Với những đóng góp trong sản xuất và phát triển kinh tế tập thể, ông Tài đã nhận được nhiều bằng khen, giấy khen từ Trung ương đến địa phương, đồng thời được bình chọn là Nông dân Việt Nam xuất sắc cấp Trung ương. Năm 2025, HTX Tấn Đạt cũng được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen.
Trao đổi với VietNamNet, ông Võ Minh Hoàng, Chủ tịch UBND xã Trung Ngãi, đánh giá mô hình của ông Đoàn Văn Tài và HTX Tấn Đạt là mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu, mang lại hiệu quả trên ba phương diện.
Về kinh tế – xã hội, mô hình góp phần nâng thu nhập của nông dân lên khoảng 1,5 lần so với phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương và thành viên HTX. Về môi trường, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt góp phần cải thiện chất lượng đất, nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng và sức khỏe cộng đồng.
Theo ông Hoàng, Tấn Đạt là HTX đầu tiên tại ĐBSCL đạt đồng thời 4 chứng nhận hữu cơ quốc tế gồm USDA, EU, JAS và Canada. Đây cũng là một trong những HTX điển hình, tiêu biểu của cả nước.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
