Nghệ An- Chính quyền xã Yên Na (huyện Tương Dương, Nghệ An) đã dập tắt tình trạng khai thác vàng trái phép tại khe Huổi Lúc bằng nhiều biện pháp đồng bộ, từ chốt trực 24/24 giờ đến phiên tòa giả định, đưa dòng khe và rừng phòng hộ trở lại bình yên.
- Nghệ An: Trạm cân có nhưng không cân, tải trọng xe vẫn thả nổi
- Sữa thật giá bằng lời quảng cáo, còn bên trong là dầu cọ và hóa chất
- Chủ nợ Phú Thọ bị khởi tố vì cho vay lãi suất vượt xa quy định
Cuối tháng 5/2026, tin đồn có người nhặt được vàng sa khoáng sau các trận lũ đã kéo hàng trăm người từ các bản đổ về khe Huổi Lúc tự phát đào đãi, gây xáo trộn rừng phòng hộ và đời sống cơ sở. Sau nhiều tuần vận động, tuần tra và xử lý quyết liệt, người dân đã tự nguyện giao nộp máy dò kim loại và quay lại với ruộng đồng, nương rẫy.
Tháng 7, dòng Huổi Lúc đã trong xanh trở lại. Những lán trại tạm bợ không còn nữa, tiếng cuốc xẻng và dấu vết đào bới dọc khe suối cũng biến mất.
Theo Báo cáo số 184/BC-UBND ngày 08/7/2026 của UBND xã Yên Na, địa bàn xã có vàng sa khoáng rải rác trên diện tích hơn 160km2, trải qua nhiều khe suối và đồi núi tại chín bản: Na Cáng, Cha Lúm, Huồi Pai, Phả Khốm, bản Hạt, Cặp Chạng, Cành Toong, Pa Tý và Văng Cuộm. Tin đồn về vàng sa khoáng sau lũ, cộng với thiết bị dò kim loại ngày càng rẻ và dễ mua, đã khiến người dân tự phát thăm dò vào ban đêm, cuối tuần và các dịp nghỉ lễ ở những khu vực hẻo lánh.
UBND xã chỉ đạo giải tán các nhóm tụ tập trái phép, thành lập ba đoàn liên ngành kiểm tra và duy trì các tổ chốt trực 24/24 giờ tại khe Huổi Lúc. Người dân 16 bản được tổ chức ký cam kết không khai thác vàng trái phép; cán bộ, đảng viên được yêu cầu nêu gương và vận động người thân cùng từ bỏ, trường hợp để người thân vi phạm sẽ bị xem xét, xử lý theo quy định.
Ngày 16/7/2026, tại bản Hạt, UBND xã phối hợp với Tòa án và Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 9 tổ chức phiên tòa giả định xử lý hành vi khai thác khoáng sản trái phép. Người dân hai bản Cạp Chạng và bản Hạt tham dự trực tiếp; phiên tòa được truyền trực tuyến đến các bản khác để đông đảo người dân cùng theo dõi.
Anh Lương Văn Lực ở bản Cạp Chạng — một trong những người từng vào khe Huổi Lúc — sau khi được tuyên truyền đã tự nguyện giao nộp máy dò kim loại cho Công an xã và cam kết không tái phạm. Cùng với anh, người dân trên địa bàn đã nộp tổng cộng ba máy dò; nhiều người quay về với công việc thường nhật trên chính mảnh đất của mình.
Dọc tỉnh lộ 543C qua các bản xã Yên Na, những thửa ruộng bậc thang đã có người làm đất, gieo cấy trở lại. Tại Nhà văn hóa bản Na Bón 1, buổi tuyên truyền về hậu quả của khai thác vàng trái phép đối với rừng, môi trường và chính cuộc sống người dân thu hút đông người tham gia và ký cam kết — một dấu hiệu nhỏ nhưng rõ rằng giấc mộng vàng sa khoáng đang nhường chỗ cho suy nghĩ thực tế hơn.
Ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na, xác định tạo sinh kế bền vững là giải pháp trọng tâm, bởi chỉ tuyên truyền và xử lý vi phạm sẽ khó giải quyết tận gốc khi người dân còn thiếu việc làm và thu nhập bấp bênh. Sau sáu tháng triển khai Đề án dược liệu dưới tán rừng, xã đã trồng hơn 30ha cây bobo, kỳ vọng tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho đồng bào.
Xã tiếp tục khuyến khích mở rộng diện tích trồng keo, cây ăn quả, phát triển chăn nuôi và hỗ trợ người dân tiếp cận vốn ưu đãi. Hướng lâu dài là giữ vững tỷ lệ che phủ rừng để người dân được hưởng lợi từ các chương trình tín chỉ carbon, ERPA và chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Ông Nguyễn Hải Âu, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Tương Dương, nhận định nếu buông lỏng, các đối tượng rất dễ tái vi phạm, nên lực lượng kiểm lâm, công an, ban quản lý rừng và quân sự phải duy trì sự hiện diện thường xuyên, xử lý quyết liệt tại các khu vực trọng điểm; song song với đó cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền và phát huy vai trò người dân trong bảo vệ tài nguyên.
“Địa phương đang triển khai Đề án trồng cây dược liệu dưới tán rừng. Sau 6 tháng, địa phương đã trồng hơn 30ha cây bobo, kỳ vọng tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Xã quyết tâm giữ vững tỷ lệ che phủ rừng để người dân được hưởng lợi từ các chương trình tín chỉ carbon, ERPA và chi trả dịch vụ môi trường rừng; đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp nhằm phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi,” ông Thái Lương Thiện cho biết.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
