Ngày 30/1/2026, tỉnh Lâm Đồng đã lập hồ sơ khoa học đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định, công nhận nghề làm nước mắm truyền thống Phan Thiết là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia,
- Lương cơ sở dự kiến tăng năm 2026: Những khoản nào sẽ được điều chỉnh theo?
- Không khí lạnh miền Bắc 31/1 tràn về, vùng núi cao có nơi dưới 8 độ C
- Ngủ gật khi lái xe ban đêm, ô tô con lao xuống sông Nhuệ
Lập hồ sơ khoa học cho nghề truyền thống hơn 300 năm
Theo ông Trương Quang Hiến, Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Phan Thiết, hiệp hội đã chính thức kiến nghị UBND tỉnh Lâm Đồng xây dựng hồ sơ khoa học “Nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết” để trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2026. Đây được xem là bước đi pháp lý đầu tiên theo đúng quy định của Luật Di sản Văn hóa, nhằm tạo cơ sở cho việc bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống.
Hiện các đơn vị chuyên môn đang phối hợp củng cố hệ thống luận cứ khoa học, tư liệu lịch sử, quy trình kỹ thuật và giá trị văn hóa gắn với nghề làm nước mắm. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng cùng Hiệp hội Nước mắm Phan Thiết tập trung làm rõ tính đại diện, tính liên tục và vai trò của nghề trong đời sống cộng đồng cư dân ven biển, đáp ứng các tiêu chí xét duyệt di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Hình thành từ thế kỷ 17, gắn với lịch sử cư dân biển
Nghề muối cá làm nước mắm tại Phan Thiết được ghi nhận hình thành từ cuối thế kỷ 17, khi cư dân các tỉnh miền Trung theo mùa cá Nam di chuyển vào vùng biển này đánh bắt. Nhận thấy điều kiện tự nhiên thuận lợi, nguồn hải sản dồi dào, nhiều gia đình đã ở lại lập nghiệp, dần hình thành các làng nghề chế biến nước mắm truyền thống, ban đầu phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sau đó phát triển thành hàng hóa trao đổi.
Trải qua thời gian, nghề nước mắm Phan Thiết không ngừng mở rộng quy mô. Đầu thế kỷ 20, nhiều “hàm hộ” lớn ra đời, sản xuất hàng triệu lít mỗi năm. Đặc biệt, năm 1904, chính quyền Pháp đã chọn Phan Thiết làm trung tâm chế biến nước mắm lớn nhất Trung Kỳ. Nước mắm được chứa trong các tĩn đất nung, theo ghe bầu phân phối khắp Nam – Bắc, tạo nên một thương hiệu gắn liền với lịch sử thương mại biển Việt Nam.
Giá trị văn hóa, kinh tế và nỗ lực phục hồi hiện nay
Nước mắm Phan Thiết truyền thống chủ yếu được sản xuất từ cá cơm, cá nục và muối hạt, ủ trong thùng gỗ hoặc lu chượp từ 8 đến 18 tháng. Quá trình lên men tự nhiên tạo nên màu sắc và hương vị đặc trưng, với mắm nhỉ và nước mắm ngang được phân loại rõ ràng. Kỹ thuật sản xuất này không chỉ phản ánh tri thức dân gian mà còn thể hiện sự gắn bó sâu sắc giữa con người và biển cả.
Sau giai đoạn mai một, những năm gần đây nghề nước mắm truyền thống Phan Thiết đang từng bước phục hồi. Giai đoạn 2021–2024, sản lượng đạt khoảng 30 triệu lít mỗi năm, doanh thu ước tính 1.000 tỷ đồng. Theo hiệp hội, nghề làm nước mắm không chỉ mang giá trị văn hóa ẩm thực đặc sắc mà còn tạo việc làm ổn định, đóng góp lớn cho kinh tế địa phương, với nhiều sản phẩm đã xuất khẩu và trở thành biểu tượng ẩm thực Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo: VnExpress
