Ám ảnh cái chết của 2 đứa trẻ, phó chủ tịch xã "kéo" nghề đan bèo về bản

“Ám ảnh cái chết của hai đứa trẻ có bố mẹ đi làm ăn xa, phó chủ tịch xã Yên Na (Nghệ An) đã kiên trì thuyết phục doanh nghiệp, vận động bà con học nghề đan bèo tây. Sau một năm, nghề mới đã giúp hàng trăm người dân miền núi có thu nhập ổn định ngay tại bản làng.”

Xẩm tối, trong căn nhà nhỏ ở bản Yên Tĩnh, ông Lương Văn Toàn (60 tuổi) vẫn thoăn thoắt tước từng sợi bèo tây đã xử lý, luồn qua khung thép để tạo hình chiếc thùng đựng giấy. Vợ chồng ông ngồi đan, mấy đứa cháu lăng xăng phụ lấy sợi, xếp thành phẩm.

“Công đan một thùng này là 10.000 đồng. Mỗi ngày tôi đan được trên dưới 10 cái, vị chi được 100.000 đồng. Làm đều tay, mỗi tháng cũng được 3 triệu đồng”, ông Toàn chia sẻ.

Với người dân xã nghèo Yên Na, khoản thu nhập ổn định 3 triệu đồng/tháng không hề nhỏ. Trước đây, gia đình ông Toàn chủ yếu sống nhờ mấy rẫy lúa và hái lượm lâm sản phụ, chật vật đủ ăn từng bữa. Giờ đây, “cứ mở mắt là có tiền, chỉ lo không có sức để làm thôi”, ông Toàn cười nói.

Người dân xã Yên Na tranh thủ đan sản phẩm từ bèo tây vào buổi tối để tăng thêm thu nhập. (Ảnh minh họa: NAM)

Công ty đưa nguyên liệu, khuôn hàng đến tận nơi, đến hẹn lại vào nhận sản phẩm và thanh toán. Người dân chỉ việc ngồi đan, đếm sản phẩm và nhận tiền. Ông Toàn kể, tuổi già khó ngủ nên thường dậy từ 4h để đan bèo, đến 6h đã hoàn thành hai chiếc hộp nhỏ; sau khi lo cơm nước, đưa cháu đến trường, ông lại tiếp tục công việc đến chiều, có hôm đan tới 21h mới nghỉ. Có tháng, hai vợ chồng ông kiếm được 6-7 triệu đồng.

Không chỉ ngồi đan, những người có tay nghề cao như ông Mạc Đình Tăng (bản Xốp Pu) hay chị Vi Thị Lan (bản Yên Tĩnh) còn đi hướng dẫn nghề cho bà con trong bản và các cơ sở liên kết. Ông Tăng còn kiêm vai trò đại lý gom sản phẩm để nhập cho doanh nghiệp.

“Nghề đan bèo du nhập về xã Yên Na từ năm ngoái, đến nay có khoảng 130 người dân tại 4 bản Yên Na, Xốp Pu, Yên Tĩnh, Cha Hạ có thu nhập thường xuyên, ổn định 2-3 triệu đồng/tháng. Trung bình mỗi tháng, bà con đan 7.000-8.000 sản phẩm cho doanh nghiệp”, ông Tăng thông tin.

Nghề đan bèo mới có mặt ở Yên Na được một năm. Người có công đầu kéo nghề về cho dân bản chính là ông Nguyễn Văn Hòe, Phó Chủ tịch UBND xã.

Tháng 7/2025, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông Hòe – khi đó là Chánh Văn phòng HĐND-UBND huyện Tương Dương cũ – nhận nhiệm vụ mới tại xã Yên Na. Về địa bàn, ông trăn trở trước tình cảnh nhiều thanh niên, lao động chính rời nhà đi làm ăn xa, để lại con nhỏ cho ông bà già yếu chăm sóc. Đất sản xuất ít, ông bà phải vào rừng hái măng, hái quả bo bo mưu sinh, trong khi các cháu nhỏ thiếu sự quản lý, chăm sóc sát sao, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Nhắc lại một vụ việc từng chứng kiến khi còn công tác ở huyện, ông Hòe không giấu được sự day dứt: “Tôi rất ám ảnh cái chết của hai cháu bé ở xã Xá Lượng cũ. Bố mẹ các cháu đi làm xa, hôm đó ông đưa các cháu ra sông bắt cá. Trong lúc ông thả lưới, hai cháu chơi trên bờ rồi không may rơi xuống sông, tử vong. Nếu bố mẹ không phải đi làm xa, nếu ông bà có việc làm tại chỗ, phù hợp với sức khỏe để có điều kiện chăm nom các cháu, có lẽ bi kịch ấy đã không xảy ra”.

Thời điểm đó, ông Hòe có người cháu làm doanh nghiệp chuyên sản xuất, xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ sang thị trường châu Âu. Ông tìm cách thuyết phục để “kéo” nghề đan bèo về cho bà con.

Doanh nghiệp đồng ý chuyển giao nghề, nhưng đặt điều kiện: xã phải đảm bảo về nhân lực và sản lượng hàng tháng để phục vụ nguồn hàng xuất khẩu. Yêu cầu tưởng đơn giản lại là bài toán khó, bởi tư duy “ăn xổi” trong một bộ phận đồng bào vẫn chưa thể xóa bỏ ngay.

Tháng 7/2025, lớp tập huấn đầu tiên được tổ chức tại bản Na Bón. Bà con – chủ yếu là người già và phụ nữ – đến nghe chật cả hội trường, nhưng cuối buổi chỉ hỏi về “chế độ” chứ ít ai chú tâm học nghề. Lãnh đạo xã kiên trì giải thích: công việc không quá khó, không mất chi phí ban đầu, không lo đầu ra, chỉ cần bỏ sức lao động là có “tiền tươi thóc thật”. Ông Hòe cũng phải “nói khó” với doanh nghiệp để xin thêm thời gian cho bà con thích nghi dần.

Dù vậy, nỗ lực ban đầu vẫn chưa mang lại kết quả như mong đợi. Ông Hòe tiếp tục thuyết phục doanh nghiệp chuyển lớp tập huấn sang bản Cành Toong (nay là bản Xốp Pu), đồng thời giao cán bộ bản, đảng viên tiên phong làm trước để làm gương.

Sản phẩm đan từ bèo tây của người dân xã Yên Na đáp ứng yêu cầu thu mua của doanh nghiệp. (Ảnh minh họa: NAM)

Anh Mạc Đình Tăng, khi đó là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã vừa nghỉ theo chế độ, xung phong đón cán bộ doanh nghiệp về ăn ở tại nhà, biến chính căn nhà mình thành lớp học nghề, rồi vận động bà con đến học.

Ban đầu chỉ vài người tham gia, nhưng số người học nghề và thạo việc tăng dần lên 10, rồi 15 người… Sản phẩm đạt chuẩn của doanh nghiệp ngày càng nhiều. Tháng đầu tiên nhận tiền công, dù chỉ trên dưới 1 triệu đồng, bà con đã rất phấn khởi.

Từ thành công bước đầu, ông Hòe và lãnh đạo xã quyết tâm nhân rộng nghề đan bèo ra nhiều bản. Từ ngày 01/7, xã Yên Na sáp nhập 16 bản thành 7 bản; đến nay đã có 4 bản phát triển nghề với nhiều người có thu nhập thường xuyên.

Theo ông Hòe, tín hiệu đáng mừng là người dân ở những bản chưa có nghề đã chủ động đề xuất xã mở lớp tập huấn để có thêm thu nhập. Xã đang xây dựng kế hoạch đào tạo, truyền nghề, tiến tới “phủ kín” nghề đan bèo tại cả 7 bản.

Sau một năm triển khai, nghề đan bèo tây đã thực sự “bén rễ”, trở thành nguồn thu nhập chính của hàng trăm người dân Yên Na, nhiều người đạt mức thu nhập ổn định trên dưới 3 triệu đồng/tháng. Tay nghề và sự chịu khó của bà con đã đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp cả về số lượng, mẫu mã lẫn chất lượng sản phẩm.

Không dừng lại ở việc nhận nguyên liệu và giao sản phẩm cho doanh nghiệp, ông Hòe còn ấp ủ kế hoạch xa hơn: “Yên Na có diện tích mặt nước lòng hồ thủy điện Bản Vẽ lớn, hơn 87km². Nếu trồng được bèo tây ở đây, vừa cung cấp được nguyên liệu, giảm chi phí vận chuyển cho doanh nghiệp, tăng thu nhập cho người dân, mà còn có thể phát triển thêm du lịch sinh thái vào mùa bèo nở hoa. Đó là tương lai xa, còn trước mắt tôi đang tính thử nghiệm thả một số giống bèo tây xuống lòng hồ thủy điện Bản Vẽ để xem khả năng thích nghi, phát triển của nó”, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Na chia sẻ.

Nguyễn Quế (tổng hợp)