Một khối băng khổng lồ sập xuống biên giới Nepal – Trung Quốc ngày 26/8, kéo theo lũ quét khiến hơn 1.000 người thiệt mạng, cho thấy giới hạn của khoa học trong dự báo thảm họa sông băng.
- Những ngày nghỉ lễ, hàng nghìn tài xế bị xử lý
- Lời tiên tri mới nhất của Parker hé lộ điều gì đang chờ thế giới từ 2026 đến 2030?
- 270.000 lượt khách và bài toán giữ sức hút cho Nghệ An
Khoảng 08h37 Nepal ngày 26/8 giờ địa phương (09h52 Việt Nam.), một mảng sông băng gần đỉnh Langtang Lirung tách khỏi sườn núi ở độ cao 5.200m, rơi gần 1.200m xuống thung lũng Lhende, khu vực giáp Nepal và Khu tự trị Tây Tạng (Trung Quốc).
Dòng lũ bùn đá sau đó cuốn qua nhiều bản làng và cửa khẩu biên giới hai nước. Theo số liệu được cập nhật đến ngày 1/9, Nepal ghi nhận hơn 1.000 người chết và hàng nghìn người mất tích
Nhà địa vật lý Manoochehr Shirzaei (Đại học Virginia Tech, Mỹ) cho biết ảnh vệ tinh cho thấy khối băng đã tăng tốc dịch chuyển trong nhiều tuần trước khi sụp đổ.
Vụ việc xảy ra tại dãy Langtang, nơi từng hứng chịu thảm họa tương tự năm 2015. Khi đó, trận động đất 7,8 độ làm sập một khối băng, chôn vùi một ngôi làng và khiến hơn 200 người thiệt mạng.
Lần này, mây che phủ khiến ảnh vệ tinh ban đầu chỉ ghi nhận một phần sông băng gần đỉnh Langtang Lirung bị tách rời. Khi thời tiết quang hơn, nhóm nghiên cứu của nhà địa mạo học Dan Shugar (Đại học Victoria, Canada) phát hiện một phần nền đá lớn bên dưới cũng sụp xuống cùng lúc.
Khối vật chất tạo thành dòng thác băng, đá và bùn đổ xuống sông Lhende Khola rồi chảy vào sông Bhote Koshi. Chấn động ban đầu bị nhầm là động đất 4,4 độ, trước khi Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ. Tín hiệu địa chấn ban đầu được ghi nhận tương đương động đất 4,4 độ, nhưng sau đó được xác định là do vụ sụp đổ băng-đá tạo ra, với năng lượng tương đương một trận động đất khoảng 5,2 độ.
Ở phạm vi rộng hơn, ba đợt kiểm kê sông băng của Trung Quốc trong 60 năm qua cho thấy diện tích băng trên cao nguyên Thanh Tạng giảm từ khoảng 61.000km² xuống còn 39.000km², tức giảm gần một phần ba. Nhà nghiên cứu Khang Thế Xương thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết khu vực Himalaya ở phía nam cao nguyên có tốc độ suy giảm nhanh nhất, khoảng 40%.
Dấu hiệu đã xuất hiện nhưng cảnh báo vẫn bất lực
Điều đáng lo là dữ liệu cảnh báo không hoàn toàn thiếu. Ông Manoochehr Shirzaei cho biết ảnh vệ tinh trong những tuần trước thảm họa đã ghi nhận khối băng – đá dịch chuyển nhanh dần, cho thấy dấu hiệu mất ổn định.
Trước đó, hồi tháng 5/2026, giới chức Nepal và Trung Quốc cũng từng họp tại Kathmandu để bàn về nguy cơ thiên tai sông băng dọc biên giới, theo Reuters.
Thế nhưng, những dấu hiệu đó vẫn chưa đủ để con người kịp ứng phó với một thảm họa diễn ra quá nhanh.
Ông Zhang Qianggong, phụ trách rủi ro khí hậu tại Trung tâm Phát triển Miền núi Tổng hợp Quốc tế (ICIMOD), cho biết mạng lưới quan trắc hiện nay chủ yếu tập trung vào nguy cơ vỡ hồ băng. Trong khi đó, băng lở trực tiếp từ các vách núi gần như nằm ngoài phạm vi giám sát.
Nhà địa chất Jakob Steiner, cố vấn cho chính phủ Nepal về rủi ro thiên tai vùng núi, cũng nhận định hệ thống cảnh báo sớm dành cho công nhân tại các công trình thủy điện ven sông vẫn còn rất mong manh.
Băng đã rạn và dịch chuyển từ nhiều tuần trước khi sụp đổ. Nhưng giữa việc phát hiện một dấu hiệu bất thường và đưa ra cảnh báo đủ sớm để con người thoát thân vẫn là khoảng cách rất lớn.
Thảm họa Langtang Lirung một lần nữa cho thấy thiên nhiên có thể phát tín hiệu từ rất sớm, nhưng khả năng đọc hiểu và chuyển những tín hiệu đó thành hành động kịp thời của con người vẫn còn nhiều giới hạn.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
