Nghệ An: Người dân thôn Hoàng Tiến, xã Hải Châu, đưa nơm tre lên Facebook, TikTok để mở rộng thị trường, tạo thêm cơ hội duy trì nghề truyền thống hơn một thế kỷ.
- Việt Nam vượt Thái Lan, vươn lên vị trí thứ hai hàng không Đông Nam Á
- Xe đầu kéo va chạm xe máy trên tuyến tránh Vinh, một phụ nữ tử vong
- Alibaba ghi nhận doanh nghiệp Việt tăng tốc xuất khẩu nhờ ứng dụng AI
Từ năm 2024, anh Nguyễn Đình Trọng, 49 tuổi, bắt đầu quay video giới thiệu nơm tre và đăng lên Facebook, TikTok sau khi nhận thấy các phiên chợ quê ngày càng vắng khách. Cách bán hàng mới giúp sản phẩm tiếp cận khách ở Cà Mau, Đắk Lắk, Quảng Nam và nhiều nơi khác, trong khi làng nghề vẫn đối mặt với bài toán lao động trẻ và nguyên liệu.
Những người còn theo nghề ở Hoàng Tiến vẫn thực hiện các công đoạn chẻ tre, chẻ mây, vót nan, chuốt mây và đan nơm bằng kỹ thuật được truyền qua nhiều thế hệ. Anh Trọng là người trẻ nhất còn theo nghề trong thôn và đang thử đưa sản phẩm truyền thống đến khách hàng bằng những đoạn video ngắn.
Từ phiên chợ quê đến gian hàng trên mạng
Mỗi khi hoàn thiện một chiếc nơm, anh Trọng lau sạch sản phẩm, chọn góc quay rồi đăng video lên Facebook, TikTok để giới thiệu và tìm khách. Ý tưởng này được anh thực hiện từ năm 2024, khi việc bán nơm tại các phiên chợ quê không còn thuận lợi như trước.
Anh Trọng kể: “Từ năm 2024, thấy các phiên chợ quê ngày càng vắng, nhiều hôm mang nơm đi bán rồi lại gánh về, tôi nghĩ người ta đã quen mua hàng trên mạng thì mình cũng phải thử. Không ngờ, chỉ sau một thời gian đăng bài, khách từ Cà Mau, Đắk Lắk, Quảng Nam… đã gọi điện đặt mua”.
Nhờ kênh bán hàng trực tuyến, nơm tre Hoàng Tiến không còn chỉ được tiêu thụ trong khu vực. Một số khách mua nơm để sử dụng theo cách truyền thống, trong khi những người khác đặt sản phẩm làm vật trang trí cho homestay, quán cà phê hoặc nhà hàng mang phong cách đồng quê.
Đằng sau một sản phẩm dài khoảng 50-70cm là nhiều công đoạn thủ công. Tre sau khi mua về được ngâm dưới nước từ 3 đến 6 tháng để chống mối mọt, sau đó chẻ thành nan; tre và mây tiếp tục được xử lý trước khi đưa vào đan.
Người thợ phải thực hiện các bước như chẻ tre, chẻ mây, vót răng, chuốt mây, uốn vành, bện đầu, bện chân, vô vành và nức tay cầm. Mỗi chiếc nơm sử dụng khoảng 60-80 nan tre cùng dây mây đan xen, trong khi một người thợ dù thành thạo cũng chỉ hoàn thành khoảng hai chiếc mỗi ngày.
Công việc đòi hỏi thời gian và sự tỉ mỉ nhưng giá bán mỗi chiếc nơm hiện chỉ khoảng 150.000-200.000 đồng. Người làm nghề có thu nhập trung bình 5-7 triệu đồng mỗi tháng nếu tranh thủ sản xuất trong thời gian nông nhàn.
Số hộ giữ nghề giảm mạnh
Khoảng 10 năm trước, thôn Hoàng Tiến có khoảng 60 hộ làm nghề đan nơm, nhưng hiện chỉ còn hơn chục hộ tiếp tục gắn bó. Ông Nguyễn Tấn Dương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hải Châu, cho biết hiện thôn có 15 hộ với khoảng 50 lao động duy trì nghề truyền thống.
Ông Nguyễn Thanh Thường là thế hệ thứ ba trong gia đình theo nghề và bắt đầu chẻ tre từ khi hơn 10 tuổi. Nhìn nghề truyền thống ngày càng ít người theo, ông chia sẻ: “Nghề này nuôi lớn biết bao thế hệ trong làng. Hồi trước, đi dọc xóm nhà nào cũng nghe tiếng chẻ tre, tiếng đan nơm. Bây giờ muốn nghe lại âm thanh ấy cũng khó”.
Nguồn nguyên liệu cũng trở thành một trở ngại đối với người làm nghề. Tre gai đạt chuẩn phải được tìm từ các xã miền núi của Nghệ An, Thanh Hóa; có thời điểm người dân phải nhập tre từ Lào vì nguồn nguyên liệu trong tỉnh không đáp ứng đủ số lượng và chất lượng.
Trong khi chi phí nguyên liệu tăng, công sức làm nơm lớn nhưng giá sản phẩm vẫn ở mức 150.000-200.000 đồng. Ông Thường cho rằng mức thu nhập hiện nay khó tạo sức hút đối với lao động trẻ và nói: “Thu nhập ấy không đủ để giữ chân lớp trẻ”.
Người cao tuổi tiếp tục truyền nghề
Ông Bùi Xuân Bốn đã có gần 70 năm gắn bó với nghề đan nơm và hiện vẫn duy trì công việc mỗi ngày. Theo ông, phần lớn người làm nghề hiện nay là những người cao tuổi; nhiều người trẻ dù biết kỹ thuật nhưng không lựa chọn gắn bó lâu dài vì thu nhập thấp hơn so với công việc tại các công ty ở thành phố.
Ông Bốn chia sẻ: “Ngày trước chúng tôi đan xong thì gánh ra chợ bán. Bây giờ già rồi, chỉ ở nhà đan. Việc bán hàng để con cháu lo trên mạng. Mình không biết Facebook, TikTok là gì, nhưng thấy chiếc nơm của làng đi được khắp nơi cũng mừng”.
Dù số hộ làm nghề giảm, những người còn gắn bó vẫn tiếp tục chẻ tre, đan nơm và truyền lại kỹ thuật cho con cháu. Việc đưa sản phẩm lên mạng xã hội tạo thêm một kênh tiêu thụ, giúp chiếc nơm Hoàng Tiến tiếp cận những khách hàng trước đây chưa biết đến sản phẩm.
Ông Nguyễn Tấn Dương cho rằng việc người dân chủ động đưa sản phẩm lên Facebook, TikTok là tín hiệu tích cực trong quá trình chuyển đổi số ở khu vực nông thôn. Theo ông, địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân nâng cao kỹ năng bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm trên môi trường số, qua đó góp phần bảo tồn nghề truyền thống và cải thiện thu nhập cho người dân làng nghề.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
