Trục xuất người nước ngoài phạm tội được áp dụng thế nào?

Sáng 15/9/2026, Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp các đơn vị chức năng thực hiện trục xuất Nikitina Iuliia, sinh năm 1991, quốc tịch Nga, khỏi Việt Nam. Trước đó, người này bị TAND Khu vực 2 – Khánh Hòa tuyên phạt 30 triệu đồng và trục xuất về tội Gây rối trật tự công cộng.

Từ tháng 1 đến tháng 6/2025, Nikitina nhiều lần thực hiện các hành vi nguy hiểm, phản cảm trên xe mô tô tại những đoạn đường công cộng thuộc xã Cam Lâm và Nam Cam Ranh. Người này quay lại, biên tập rồi đăng công khai các hình ảnh lên mạng xã hội, gây dư luận phức tạp và ảnh hưởng đến trật tự công cộng cũng như hình ảnh giao thông địa phương.

Trục xuất người nước ngoài phạm tội được thực hiện ra sao?

Vụ việc đặt ra vấn đề về căn cứ và cách thức áp dụng hình phạt trục xuất đối với người nước ngoài phạm tội tại Việt Nam. Theo Điều 37 Bộ luật Hình sự 2015, đây là hình phạt buộc người nước ngoài bị kết án phải rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Tùy tính chất vụ án, Tòa án có thể áp dụng trục xuất với tư cách hình phạt chính hoặc hình phạt bổ sung. Trong trường hợp của Nikitina, TAND Khu vực 2 – Khánh Hòa tuyên phạt 30 triệu đồng và trục xuất vĩnh viễn khỏi lãnh thổ Việt Nam về tội Gây rối trật tự công cộng.

Về trình tự thi hành, Điều 116 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định Tòa án đã xét xử sơ thẩm phải ra quyết định thi hành án nếu trục xuất là hình phạt chính hoặc là hình phạt bổ sung trong trường hợp hình phạt chính là phạt tiền. Quyết định phải thể hiện đầy đủ thông tin của người chấp hành án, loại hình phạt và cơ quan có nhiệm vụ tổ chức thi hành.

Sau đó, Tòa án gửi quyết định đến cơ quan thi hành án hình sự thuộc công an cấp tỉnh và viện kiểm sát cùng cấp. Cơ quan thi hành án hình sự có trách nhiệm tống đạt quyết định cho người phải thi hành án, đồng thời thông báo cho Bộ Ngoại giao và cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của quốc gia mà người đó mang quốc tịch hoặc các cơ quan, tổ chức có liên quan theo quy định.

Trong thời gian chờ xuất cảnh, người bị trục xuất phải lưu trú tại nơi lưu trú hoặc cơ sở lưu trú do cơ quan thi hành án hình sự chỉ định. Nếu người này bỏ trốn, tự ý rời khỏi nơi lưu trú, không có nơi thường trú, tạm trú hoặc thuộc các trường hợp khác theo luật định, cơ quan thi hành án có thể đưa họ vào cơ sở lưu trú thuộc Công an cấp tỉnh hoặc Bộ Công an.

Khi đến thời hạn phải rời Việt Nam, cơ quan thi hành án hình sự phối hợp với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh kiểm tra căn cước, áp giải người chấp hành án đến địa điểm xuất cảnh và buộc rời khỏi lãnh thổ Việt Nam. Người bị trục xuất được mang theo tài sản hợp pháp của mình khi xuất cảnh.

Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi hoàn tất việc trục xuất, cơ quan thi hành án hình sự phải thông báo kết quả thi hành cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án và viện kiểm sát có thẩm quyền. Thời hạn buộc rời khỏi Việt Nam chỉ có thể được kéo dài trong 3 trường hợp đặc biệt được luật quy định.

Một trường hợp là người phải thi hành án đang ốm nặng, cấp cứu, không thể đi lại và được cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp cơ bản trở lên xác nhận. Hai trường hợp còn lại là người đó phải chấp hành một bản án khác hoặc thực hiện nghĩa vụ khác theo pháp luật Việt Nam, hoặc có lý do chính đáng khác chưa thể rời Việt Nam được Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh xác nhận.

Về chi phí, người chấp hành án phải tự chịu tiền vé máy bay, ô tô, tàu hỏa hoặc tàu biển để rời khỏi Việt Nam. Nếu không có khả năng chi trả, cơ quan thi hành án hình sự phối hợp với cơ quan chức năng của Bộ Ngoại giao và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh yêu cầu cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của nước người đó mang quốc tịch hoặc cơ quan, tổ chức có liên quan giải quyết kinh phí đưa người này về nước.

Nếu đã yêu cầu nhưng kinh phí vẫn chưa được giải quyết mà vì lý do an ninh quốc gia hoặc yêu cầu đối ngoại cần trục xuất ngay, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an để quyết định việc sử dụng ngân sách nhà nước chi trả chi phí di chuyển.

Như vậy, trục xuất là một hình phạt được Bộ luật Hình sự 2015 quy định đối với người nước ngoài phạm tội tại Việt Nam, với nội dung cốt lõi là buộc người bị kết án rời khỏi lãnh thổ Việt Nam. Tòa án xét xử sơ thẩm có thẩm quyền quyết định hình phạt trục xuất, trong khi việc tổ chức thi hành thuộc Cơ quan Thi hành án hình sự công an cấp tỉnh nơi xét xử sơ thẩm.

Lê HÀ NA (tổng hợp)