Câu nói dân gian “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng” đã trở thành thước đo tâm linh của người dân Nghệ Tĩnh suốt bao đời. Bốn ngôi đền nổi tiếng này không chỉ là chốn linh thiêng thờ các vị thần, danh tướng, mà còn là di sản văn hóa, ghi dấu tinh thần nghĩa khí, trung hiếu của con người vùng đất địa linh nhân kiệt.
- Vụ án tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương: 54 người bị khởi tố về 8 tội danh
- Bàn thêm về sự học ở xứ Nghệ – Tự hào truyền thống hiếu học ngàn năm
- Ki-ốt thông minh rút ngắn chứng thực còn 5 phút
1. “Nhất Cờn” – Đền Cờn, nơi linh khí hội tụ
Đứng đầu trong tứ linh xứ Nghệ, Đền Cờn (phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai, Nghệ An) được xem là ngôi đền linh thiêng bậc nhất vùng Bắc Trung Bộ. Đền thờ Tứ vị Thánh Nương – bốn vị nữ thần được nhân dân tôn kính vì đã phù hộ dân chài, giúp thuyền bè vượt qua sóng gió, làm ăn thuận lợi.
Theo truyền thuyết, các Thánh Nương vốn là mẹ con hoàng hậu nhà Trần, sau khi gặp nạn trên biển đã hóa thần, thường hiển linh cứu giúp ngư dân. Người dân địa phương lập đền thờ để tưởng nhớ công đức của các ngài.
Ngôi đền nằm sát biển, kiến trúc uy nghi với cổng tam quan, tòa đại bái, hậu cung, cùng hàng cây cổ thụ rợp bóng.
Hằng năm, Lễ hội Đền Cờn diễn ra vào ngày 19 – 21 tháng Giêng âm lịch, thu hút hàng vạn người từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa và nhiều vùng lân cận về dự. Ngoài phần lễ trang trọng, phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian, lễ rước trên biển, đua thuyền, tái hiện sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân ven biển.
Đền Cờn không chỉ là nơi gửi gắm đức tin, mà còn phản ánh tín ngưỡng thờ Mẫu và văn hóa biển đặc trưng của người dân xứ Nghệ.
2. “Nhì Quả” – Đền Quả Sơn, tri ân danh tướng Nguyễn Xí
Đứng thứ hai trong tứ linh, Đền Quả Sơn (xã Bồi Sơn, huyện Đô Lương, Nghệ An) là nơi thờ danh tướng Nguyễn Xí – công thần khai quốc triều Lê, người có công lớn phò tá Lê Lợi đánh giặc Minh, xây dựng giang sơn.
Ngôi đền nằm bên dòng sông Lam, tựa lưng vào núi Quả, mang dáng vẻ hùng vĩ, bề thế. Trải qua nhiều thế kỷ, Đền Quả Sơn vẫn được giữ gìn, tôn tạo, trở thành một trong những di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia có giá trị đặc biệt.
Lễ hội Đền Quả Sơn được tổ chức vào ngày 19 tháng Giêng âm lịch, cùng thời điểm với lễ hội Đền Cờn. Nghi lễ tế thần, rước sắc, dâng hương đều được thực hiện trang trọng, thể hiện lòng biết ơn của người dân đối với vị tướng trung nghĩa, anh hùng.
Với kiến trúc cổ, cảnh quan sông núi hữu tình, Đền Quả Sơn không chỉ là nơi thờ phụng, mà còn là điểm đến du lịch tâm linh hấp dẫn, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa vùng sông Lam.
3. “Tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng” – Nét đẹp hào hùng của xứ Nghệ
Đứng thứ ba trong hệ thống là Đền Bạch Mã (xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương, Nghệ An), thờ danh tướng Phan Đà – người có công đánh giặc phương Bắc, bảo vệ vùng biên viễn thời xưa. Theo dân gian, ông cưỡi ngựa trắng ra trận, lập nhiều chiến công hiển hách, sau hóa thần hiển linh, nên được nhân dân tôn là “Bạch Mã Đại vương”.
Đền nằm giữa vùng đất cổ Thanh Chương, bao quanh là núi non trùng điệp, phong cảnh nên thơ. Kiến trúc đền mang phong cách truyền thống, giản dị nhưng uy nghi. Lễ hội Đền Bạch Mã thường diễn ra vào tháng Hai âm lịch, là dịp con cháu và du khách thập phương dâng hương tưởng niệm vị tướng tài ba, đồng thời cầu cho quốc thái dân an.
Khép lại tứ linh xứ Nghệ là Đền Chiêu Trưng (phường Nghi Hải, thị xã Cửa Lò), thờ Vua Quang Trung – Nguyễn Huệ, vị anh hùng áo vải đã lập nên chiến công hiển hách trong lịch sử dân tộc.
Ngôi đền được xây dựng hướng ra biển, mang dáng dấp mạnh mẽ, trang trọng, phản ánh tinh thần chiến đấu quật cường của người anh hùng dân tộc. Hằng năm, vào dịp ngày 29 tháng Chạp âm lịch, lễ hội Đền Chiêu Trưng diễn ra với nhiều hoạt động ý nghĩa như rước kiệu, tế lễ, biểu diễn võ thuật, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm bái.
4. Giá trị chung của “tứ linh xứ Nghệ”
Câu nói “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng” không chỉ là sự xếp hạng ngẫu nhiên, mà là kết tinh của lòng thành kính, tri ân và niềm tự hào của người dân Nghệ Tĩnh. Mỗi ngôi đền mang một sắc thái riêng, nhưng đều hướng về cội nguồn đạo nghĩa – trung hiếu – nhân ái.
Ngày nay, cả bốn ngôi đền đều được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa, trở thành điểm đến du lịch tâm linh nổi tiếng. Dòng người hành hương vẫn tìm về mỗi năm, không chỉ để cầu an, cầu lộc, mà còn để cảm nhận tinh thần kiên trung, nghĩa tình của con người xứ Nghệ.
Ngọc Linh
