Nằm giữa ba xã Diễn Bình, Diễn Minh và Diễn Thắng (nay thuộc xã Minh Châu, Nghệ An), Lèn Hai Vai không chỉ là một khối đá kỳ vĩ được hình thành từ hàng chục triệu năm trước, mà còn là nơi chứa đựng những truyền thuyết, huyền tích và dấu ấn lịch sử oai hùng của vùng đất địa linh nhân kiệt.
- Chuyện “chim hạc về trời” ở Đền Cuông – Huyền tích giữa đời thực
- Truy tìm chủ sở hữu Kia Carnival chở 45kg ma túy từ Lào
- Du lịch Đà Nẵng và Huế bứt phá mạnh dù mưa bão liên tiếp
Ngọn núi từ huyền thoại ông Đùng ném đá
Theo truyền thuyết dân gian, khi giặc ngoại xâm tràn vào, ông Đùng – vị thần khổng lồ đã đứng trên cao ném đá xuống quân thù, tạo nên ba ngọn núi mang hình thù kỳ lạ: Lèn Hai Vai, Lèn Cờ và Lèn Hổ Lĩnh. Trải qua hàng triệu năm phong hóa, một “vai” của Lèn Hai Vai phía Đông đã sụt lở, để lại những tảng đá trơ trọi như chứng tích của thời gian.
Với người dân Diễn Châu, Lèn Hai Vai không chỉ là một ngọn núi, mà là biểu tượng của sức mạnh, của lòng tự hào quê hương. Dù hình khối không còn nguyên vẹn, trong tâm thức họ, ngọn lèn vẫn sừng sững, kiêu hãnh như một chứng nhân vĩnh cửu.
Các tài liệu địa chất ghi nhận, Lèn Hai Vai là khối đá tự nhiên dài 800 mét, chỗ rộng nhất 120 mét và cao 141 mét, hình thành sau một cuộc chấn động trong lòng đất cách đây hơn 50 triệu năm. Năm 1964, giới khảo cổ đã phát hiện tại đây xương người hóa thạch, công cụ bằng đá và 7 bình gốm cổ, minh chứng rằng nơi này từng là cư trú của người nguyên thủy.
Hang Thần Đồng và câu chuyện về nhân tài đất Nghệ
Không chỉ nổi tiếng bởi cảnh quan hùng vĩ, Lèn Hai Vai còn được xem là vùng đất tỏa linh khí, nơi sinh ra nhiều bậc hiền tài. Trong quần thể lèn có hàng chục hang động kỳ bí – hang Khản, hang Cô Tú, hang Gươm… nhưng linh thiêng nhất vẫn là hang Thần Đồng, gắn với câu chuyện về danh nhân Nguyễn Trung Mậu – vị quan tài đức dưới triều Nguyễn.
Các bậc cao niên kể lại, sau khi triều Tây Sơn sụp đổ, cha của Nguyễn Trung Mậu – vốn là tướng quân trong đội quân Quang Trung – phải trốn vào Lèn Hai Vai lánh nạn. Nhận thấy hang Thần Đồng có linh khí khác thường, ông đã đưa con trai mới 10 tuổi vào ở, dạy chữ, rèn chí lớn. Cậu bé Nguyễn Trung Mậu thông minh xuất chúng, sớm đỗ đạt cao, được phong nhiều chức vụ trọng yếu trong triều. Cái tên “hang Thần Đồng” ra đời từ đó, như lời khẳng định cho truyền thống hiếu học và khí thiêng hội tụ nơi đây.
Truyền thuyết còn kể rằng, ngoài cửa hang có một tảng đá hình tháp bút, hướng về đâu thì nơi ấy sinh ra nhiều người tài. Ban đầu, tháp bút hướng về làng Văn Tập (nay thuộc xã Diễn Bình), nơi nổi tiếng có nhiều người đỗ đạt. Về sau, dân làng Trung Phường (nay là xã Diễn Minh) đã lên núi “xoay” tháp bút về phía làng mình, và thật kỳ lạ, từ đó làng Trung Phường cũng xuất hiện nhiều nhân tài, quan lớn trong triều.
Thực tế, cả hai làng đều được ghi nhận trong sử sách là vùng đất học, nhiều người đỗ đạt cao – như minh chứng cho huyền tích ấy.
Lèn thiêng trong đời sống và lịch sử Diễn Châu
Không chỉ tồn tại trong truyền thuyết, Lèn Hai Vai còn gắn liền với những biến cố lịch sử lớn của dân tộc.
Thời Lê – Mạc phân tranh, nơi đây từng là chiến trường ác liệt. Sang thời Nguyễn, Lèn Hai Vai trở thành căn cứ khởi nghĩa của nghĩa quân Nguyễn Xuân Ôn.
Trong kháng chiến chống Pháp, lèn là nơi in ấn tài liệu của Đảng, luyện tập quân sự và tập hợp lực lượng cách mạng. Đến thời chống Mỹ, nơi này được dùng làm kho chứa vũ khí, lương thực và vọng gác theo dõi máy bay địch từ biển Đông.
Với vị trí đặc biệt gần biển, Lèn Hai Vai còn là “ngọn hải đăng tự nhiên” của ngư dân Diễn Châu. Trước kia, khi phương tiện đi biển còn thô sơ, mỗi lần gặp bão tố, họ chỉ cần nhìn thấy bóng Lèn Hai Vai sừng sững giữa mây trời là biết mình đã về đến quê hương an toàn.
Trong cảm nhận dân gian, hình dáng lèn cũng biến ảo theo từng vùng nhìn:
- Người vùng Lý Trai, Đông Tháp thấy lèn như tấm bảng đá – biểu tượng cho vùng đất hiếu học.
- Người Diễn Đồng, Diễn Thái – vùng nhiều lúa gạo – lại thấy lèn như người khổng lồ gánh thóc.
- Thợ rèn Nho Lâm thấy lèn giống chiếc đe;
- Còn người Diễn Hoa – nơi phụ nữ nổi tiếng thanh lịch – lại ví lèn như dáng người thiếu nữ tóc xõa, vai tròn.
Chính sự đa nghĩa ấy khiến Lèn Hai Vai trở thành biểu tượng sống trong tâm hồn người Diễn Châu.
Di sản của niềm tự hào xứ Nghệ
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và thời gian, Lèn Hai Vai vẫn hiên ngang giữa đất trời Nghệ An, vừa là chứng nhân của quá khứ, vừa là biểu tượng văn hóa – tâm linh bất diệt.
Năm 1980, khu vực này được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, mở ra hướng phát triển du lịch gắn với giáo dục truyền thống, nghiên cứu khảo cổ và văn hóa dân gian.
Hôm nay, khi bước chân lên triền đá rêu phong, nghe tiếng gió thổi qua hang Thần Đồng, người ta vẫn cảm nhận được sức sống trường tồn của một vùng đất địa linh – nơi mà huyền thoại và hiện thực cùng hòa quyện trong từng vạt nắng, từng tảng đá của Lèn Hai Vai.
Ngọc Linh
