Cùng sinh năm Ngọ nhưng cách nhau một thế kỷ, Lê Quý Đôn và Nguyễn Đình Chiểu là hai tấm gương lớn về tinh thần ‘học đi đôi với hành’ và lòng yêu nước sắt son.
- Cháy nhà máy giày Vento ở Hải Phòng vào đêm giao thừa
- Apple chuẩn bị tung loạt thiết bị Apple giá rẻ vào đầu năm 2026
- Xông đất là một trong những nghi lễ cổ xưa nhất của người Việt
“Túi khôn” lừng danh và triết lý học không chỉ để “làm quan”
Lê Quý Đôn sinh năm Bính Ngọ (1726), xuất thân từ một gia đình khoa bảng tại trấn Sơn Nam, nay thuộc Hưng Yên. Từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng là cậu bé “ham học”, mới 13 tuổi đã theo cha lên kinh đô Thăng Long để dùi mài kinh sử. Dù từng lận đận mấy phen thi Hội không đỗ, nhưng đến năm 27 tuổi, ông đã khiến thiên hạ ngả mũ khi đỗ Bảng Nhãn và được coi là người đỗ đầu kỳ thi năm ấy.
Người đương thời vẫn thường truyền tai nhau rằng “Thiên hạ vô tri vấn Bảng Đôn”, ý nói chuyện gì không biết cứ đến hỏi ông. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà “túi khôn của thời đại” để lại không phải là chức tước Thượng thư bộ Công, mà là những quan điểm giáo dục cực kỳ tiến bộ. Ông thẳng thừng phê phán lối học “nhồi nhét” viển vông chỉ để ra làm quan và khẳng định “đọc sách một thước không bằng hành được một tấc”. Với các bậc cha mẹ, ông nhắn nhủ muốn con nên người thì phải dạy cho chúng biết “hổ thẹn” và “khó nhọc”.
Bậc “tôn sư” đất Gia Định và ngọn bút rực lửa giữa đêm đen
Cách Lê Quý Đôn gần một thế kỷ, một người thầy tuổi Ngọ khác lại ghi dấu ấn đậm nét tại đất phương Nam là Nguyễn Đình Chiểu, sinh năm Nhâm Ngọ 1822. Cuộc đời cụ Đồ Chiểu là một chuỗi những thử thách nghiệt ngã khi ông vừa bỏ thi về chịu tang mẹ thì lâm trọng bệnh dẫn đến mù lòa, rồi lại bị gia đình vị hôn thê bội ước. Thế nhưng, thay vì gục ngã trước số phận “đắng cay”, ông đã mở trường dạy học, bốc thuốc cứu người và trở thành bậc “tôn sư” được người dân Gia Định hết lòng kính trọng.
Khi giặc Pháp tràn vào xâm lược, cụ Đồ Chiểu không thể cầm súng nhưng đã dùng ngọn bút làm vũ khí sắc bén. Ông liên hệ mật thiết với các nghĩa quân và trở thành người “tham mưu” cho Trương Định trong những trận đánh oanh liệt. Những tác phẩm như Lục Vân Tiên hay Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của ông đã khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần nhân nghĩa sắt son. Ngày ông mất vào năm 1888, cánh đồng An Đức tại Bến Tre rợp trắng khăn tang của những người học trò và người dân mến mộ một nhân cách lớn.
Theo: VnExpress
