Ở Mỹ, tiến sĩ Yitang Zhang từng thất nghiệp, làm shipper 7 năm, đến năm 2013 gây chấn động khi giải bài toán số nguyên tố.
- Cứu hộ đuối nước: Vinh danh các cá nhân dũng cảm cứu người tại Đà Nẵng
- TPHCM: Triệt phá đường dây mua bán hóa đơn khống trị giá gần 7.000 tỷ đồng
- Bé trai tại Đà Nẵng nhập viện vì nghi điện thoại phát nổ
Từ thần đồng Toán học đến người bị bỏ quên trong giới học thuật
Sinh năm 1955 tại Thượng Hải, Yitang Zhang lớn lên trong một gia đình có truyền thống tri thức. Cha ông là giáo sư kiêm kỹ sư điện, mẹ làm công chức, tạo điều kiện cho ông tiếp cận giáo dục từ sớm. Ngay từ nhỏ, Zhang đã bộc lộ khả năng Toán học vượt trội. Khi mới 8–9 tuổi, ông có thể tự chứng minh định lý Pythagore – điều mà nhiều học sinh phải đến cấp trung học mới tiếp cận.
Không dừng lại ở đó, khi mới 10 tuổi, ông đã có thể hiểu các khái niệm nâng cao như định lý Fermat hay giả thuyết Goldbach – những vấn đề thuộc hàng kinh điển của Toán học thế giới. Những dấu hiệu này cho thấy ông là một tài năng hiếm có.
Tuy nhiên, biến động lịch sử tại Trung Quốc trong giai đoạn đó đã khiến việc học của ông bị gián đoạn. Sau nhiều nỗ lực, Zhang thi đỗ Đại học Bắc Kinh và nhanh chóng trở thành một trong những sinh viên xuất sắc nhất. Từ đây, ông tiếp tục theo đuổi con đường học thuật và sang Mỹ làm nghiên cứu sinh tại Đại học Purdue.
Năm 1991, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ dưới sự hướng dẫn của nhà Toán học T. T. Moh. Nhưng thay vì mở ra một tương lai rực rỡ, đây lại là khởi đầu cho chuỗi ngày khó khăn. Không có thư giới thiệu từ giáo sư hướng dẫn – yếu tố quan trọng trong môi trường học thuật – cùng với tính cách trầm lặng, Zhang gần như không có cơ hội tìm được vị trí nghiên cứu phù hợp.
Thời điểm đó, sau sự sụp đổ của Liên Xô, nhiều nhà khoa học xuất sắc từ Đông Âu đổ về Mỹ, khiến thị trường học thuật trở nên cạnh tranh khốc liệt. Trong bối cảnh ấy, một người không có “hậu thuẫn” như Zhang dễ dàng bị gạt ra bên lề.Từ một thần đồng Toán học, ông dần trở thành cái tên vô danh. Không ai biết đến, không ai mời hợp tác, không ai trao cơ hội. Đó là cú rơi âm thầm nhưng đầy nghiệt ngã của một trí tuệ từng được kỳ vọng.
7 năm làm shipper và cuộc sống bên lề nhưng không từ bỏ đam mê
Không thể tìm được công việc đúng chuyên môn, Zhang buộc phải làm đủ nghề để tồn tại nơi đất khách. Ông từng làm shipper giao hàng, làm việc trong các cửa hàng thức ăn nhanh, phục vụ tại tiệm sandwich Subway – nơi ông vừa ghi sổ sách, vừa nhận đơn, thậm chí trực tiếp làm bánh. Có những thời điểm, cuộc sống trở nên khó khăn đến mức ông không đủ tiền thuê nhà. Ông phải ngủ nhờ bạn bè, thậm chí ngủ trong xe. Đó là những năm tháng mà nhiều người có thể đã từ bỏ tất cả, nhưng với Zhang, Toán học vẫn là điều không thể rời bỏ.
Quãng thời gian này kéo dài khoảng 7 năm – một thử thách khắc nghiệt không chỉ về vật chất mà còn về tinh thần. Sự cô lập trong học thuật khiến ông gần như không có ai để trao đổi chuyên môn. Không có đồng nghiệp, không có môi trường nghiên cứu, không có nguồn tài trợ – tất cả đều chống lại ông.Thế nhưng, điều khiến Zhang trở nên đặc biệt chính là sự kiên định. Ông từng chia sẻ: “Tôi không bỏ cuộc vì tôi vẫn có thể nghiên cứu Toán học. Điều đó có thể làm ở bất cứ đâu.” Với ông, Toán học không phải là nghề nghiệp, mà là một phần của cuộc sống.
Năm 1999, bước ngoặt nhỏ xuất hiện khi ông được một người bạn cũ giúp đỡ để có vị trí giảng dạy tạm thời tại Đại học New Hampshire. Dù chỉ là hợp đồng ngắn hạn và điều kiện làm việc thiếu thốn, nhưng đây là cơ hội để ông quay lại với môi trường học thuật.Trong suốt nhiều năm sau đó, Zhang sống trong trạng thái bấp bênh. Ông không có tài trợ nghiên cứu, không có nhóm làm việc, không có sự hỗ trợ từ hệ thống. Nhưng ông vẫn âm thầm nghiên cứu, tận dụng mọi khoảng thời gian, kể cả khi ngồi xe buýt, để suy nghĩ về các bài toán.
Chính những năm tháng tưởng chừng “lãng phí” này lại là nền tảng quan trọng cho thành công sau này. Đó không chỉ là thời gian tích lũy kiến thức, mà còn là quá trình rèn luyện ý chí, sự tập trung và niềm tin tuyệt đối vào con đường mình đã chọn.
Bước ngoặt tuổi 55: Công trình làm chấn động Toán học thế giới
Bước ngoặt thực sự đến vào ngày 3/7/2012, khi Zhang đang đi dạo gần nhà một người bạn ở Colorado. Sau nhiều năm bế tắc, ông bất ngờ tìm ra hướng giải cho bài toán về khoảng cách giữa các số nguyên tố – một trong những vấn đề lâu đời nhất của lý thuyết số. Ông mất thêm 8 tháng để hoàn thiện công trình và thêm 2 tháng để tự kiểm tra lại, bởi xung quanh ông không có ai đủ chuyên môn để phản biện. Sau đó, ông gửi bản thảo mang tên “Bounded Gaps Between Primes” đến tạp chí Annals of Mathematics.
Điều đáng kinh ngạc là chỉ trong vòng ba tuần – một tốc độ phản biện hiếm thấy – các chuyên gia đã xác nhận đây là một đột phá lớn. Công trình chứng minh rằng tồn tại vô hạn cặp số nguyên tố có khoảng cách nhỏ hơn 70 triệu, mở ra hướng nghiên cứu hoàn toàn mới trong lĩnh vực này.
Ngay lập tức, cái tên Yitang Zhang trở thành tâm điểm của giới Toán học toàn cầu. Từ một người vô danh, ông bước lên đỉnh cao học thuật chỉ sau một công trình. Hộp thư của ông “bùng nổ” với hàng loạt lời mời thuyết trình, hợp tác và trao giải.Trong suốt nhiều năm sau đó, Zhang sống trong trạng thái bấp bênh. Ông không có tài trợ nghiên cứu, không có nhóm làm việc, không có sự hỗ trợ từ hệ thống. Nhưng ông vẫn âm thầm nghiên cứu, tận dụng mọi khoảng thời gian, kể cả khi ngồi xe buýt, để suy nghĩ về các bài toán.
Năm 2025, khi đã ngoài 70 tuổi, ông trở về Trung Quốc, đảm nhận vị trí giáo sư tại Đại học Trung Sơn. Ông cho rằng xu hướng các nhà khoa học trở về nước là tín hiệu tích cực, đồng thời khẳng định vẫn còn nhiều ý tưởng nghiên cứu phía trước.Dù đạt được danh tiếng toàn cầu, Zhang vẫn giữ lối sống giản dị. Ông dành hàng giờ đi bộ mỗi ngày để suy nghĩ và tiếp tục làm việc trong không gian yên tĩnh. Với ông, thành công không phải là đích đến, mà là một phần của hành trình.Câu chuyện của Zhang không chỉ là một kỳ tích khoa học, mà còn là minh chứng mạnh mẽ rằng thành công không phụ thuộc vào tuổi tác hay hoàn cảnh. Đôi khi, nó chỉ đến với những người đủ kiên trì để chờ đợi – và không bao giờ từ bỏ.
Theo: CafeF
