Bác sĩ chuyên khoa 1 Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3, hướng dẫn cách dùng tía tô khi chăm sóc người bị cảm lạnh và những trường hợp cần thận trọng với loại rau gia vị này.
- Chồng kêu “đừng đặt ớt vợ tôi nữa”, đơn hàng lại tăng vọt
- Bắt nhóm trộm xe máy liên tỉnh Nghệ An – Hà Tĩnh
- Hồ sơ vụ án bầu Đoan trở lại cơ quan điều tra
Khi bị cảm lạnh, nhiều người có thói quen ăn cháo nóng, dùng gừng, hành hoặc uống nước tía tô để cảm thấy dễ chịu hơn. Trong y học cổ truyền, tía tô được sử dụng trong một số trường hợp cảm mạo phong hàn. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện có chưa đủ để khẳng định tía tô có hiệu quả điều trị cảm lạnh theo y học hiện đại.
Cách sử dụng tía tô khi cảm lạnh và những lưu ý cần biết
Theo bác sĩ Bùi Thị Yến Nhi, tía tô (còn gọi là tô diệp) vừa là nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, vừa được dùng trong y học cổ truyền. Theo lý luận y học cổ truyền, lá tía tô (tô diệp) có vị cay, tính ôn, quy kinh phế và tỳ; được sử dụng với mục đích giải biểu tán hàn, hành khí và hòa vị trong một số trường hợp phù hợp.
“Lá tía tô thường được dùng trong trường hợp cảm mạo phong hàn, biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu, ho nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi. Khi kèm đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém, tía tô cũng được sử dụng theo hướng hành khí, hòa vị”, bác sĩ Yến Nhi chia sẻ. Bác sĩ lưu ý “cảm mạo phong hàn” là thuật ngữ của y học cổ truyền, không hoàn toàn đồng nghĩa với “cảm lạnh” theo cách hiểu của y học hiện đại.
Cháo tía tô có thể được dùng như một món ăn ấm, dễ ăn khi người bệnh cảm thấy mệt hoặc khó chịu. Có thể nấu cháo gạo với gừng, hành và một lượng tía tô vừa phải tùy khẩu vị. Công thức này là gợi ý món ăn, không phải phác đồ điều trị cảm lạnh.
Gạo được vo sạch rồi nấu thành cháo nhừ. Tía tô rửa sạch, thái nhỏ; hành thái nhỏ; gừng thái sợi. Khi cháo chín, cho gừng vào đun thêm vài phút, sau đó tắt bếp rồi mới thêm hành và tía tô, khuấy đều và nêm nhạt vừa ăn. Món ăn nên dùng khi còn ấm nóng. Có thể cho lá tía tô vào gần cuối quá trình nấu để giữ hương vị của món ăn. Một số thành phần tạo mùi trong tinh dầu thực vật dễ bay hơi khi gia nhiệt; tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để kết luận cách nấu này giúp tăng hiệu quả điều trị cảm lạnh.
Ngoài nấu cháo, tía tô có thể dùng như rau gia vị trong bữa ăn hằng ngày. Lá tươi phù hợp để ăn kèm bún, phở, gỏi, rau sống, hoặc thái nhỏ cho vào canh, món om, trứng chiên. Loại rau này cũng thường được kết hợp với cá, thịt và các món cuốn. Tía tô còn có thể hãm với vài lát gừng để tạo thành thức uống ấm.
Bác sĩ Nhi cho rằng cần phân biệt việc dùng tía tô làm rau gia vị với lượng thông thường và việc dùng như một vị thuốc. Dù được sử dụng lâu đời tại nhiều quốc gia châu Á, dữ liệu lâm sàng về độ an toàn khi dùng liều cao, kéo dài ở người vẫn còn hạn chế. Vì vậy, bà khuyến cáo không nên tự uống nước sắc, nước ép hoặc chế phẩm tía tô đậm đặc liên tục trong nhiều tuần, nhiều tháng với mục đích phòng ngừa hay điều trị bệnh. Cũng không nên mặc định nước tía tô có tác dụng giải độc, giảm cân hay phòng bệnh khi chưa có bằng chứng khoa học đủ tin cậy.Người từng dị ứng với tía tô hoặc sản phẩm từ loại lá này cần tránh sử dụng.
Việc sử dụng tía tô làm rau gia vị trong bữa ăn khác với việc dùng nước sắc, dịch chiết hoặc chế phẩm cô đặc với mục đích điều trị. Do dữ liệu về độ an toàn khi dùng liều cao hoặc kéo dài còn hạn chế, phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gan hoặc thận và người đang sử dụng thuốc nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng các chế phẩm tía tô đậm đặc.
Theo quan điểm y học cổ truyền, tía tô có tính ôn nên người đang sốt cao, khát nhiều, họng đỏ đau rõ rệt, ra nhiều mồ hôi hoặc có biểu hiện mất nước không nên tự ý dùng nhiều tía tô, gừng và hành nhằm làm cơ thể ra thêm mồ hôi. Bác sĩ Nhi cho biết hướng dẫn điều trị cảm mạo của Bộ Y tế cũng lưu ý việc áp dụng quá mức phương pháp giải biểu có thể làm hao tổn tân dịch. Vì vậy, cách chăm sóc bằng món ăn khi cảm lạnh cần được cân nhắc theo tình trạng cụ thể, thay vì áp dụng đồng loạt cho mọi người.
Các nghiên cứu hiện đại đã khảo sát nhiều thành phần và hoạt tính sinh học của tía tô, song phần lớn bằng chứng vẫn ở giai đoạn tiền lâm sàng. Do đó, tía tô nên được nhìn nhận chủ yếu là một loại rau gia vị quen thuộc, đồng thời là vị thuốc có phạm vi sử dụng nhất định trong y học cổ truyền, chứ chưa thể coi là phương pháp điều trị cảm lạnh hay cúm.
Người bệnh cần đi khám nếu khó thở, đau ngực, có dấu hiệu mất nước, sốt kéo dài trên 4 ngày, triệu chứng không cải thiện sau hơn 10 ngày hoặc đã thuyên giảm nhưng sau đó trở nặng. Nếu triệu chứng nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bất thường đáng lo ngại, cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời.
Lê Hà NA (tổng hợp)
