Phạt tiền thay tù: Đề xuất mở rộng diện áp dụng để thu hồi tài sản

Bộ Công an đề xuất mở rộng các tội danh áp dụng phạt tiền thay tù để ưu tiên thu hồi tài sản thất thoát và giúp người phạm tội sớm tái hòa nhập.

Lý do đề xuất mở rộng diện phạt tiền thay tù

Bộ Công an đang triển khai xây dựng và lấy ý kiến rộng rãi cho dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đến hết ngày 7/5 trước khi trình Quốc hội. Một trong những điểm mới đáng chú ý là đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền đối với nhiều nhóm tội danh ít nghiêm trọng và nghiêm trọng. Việc mở rộng này thậm chí còn được cân nhắc áp dụng cho một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định mà luật định nhằm mục tiêu thu hồi tài sản tối đa.

Cơ quan soạn thảo phân tích rằng dù Bộ luật Hình sự hiện hành đã coi phạt tiền là một hình phạt chính, nhưng các quy định vẫn còn dừng ở mức “có thể” thay vì chuẩn cứng. Chính điều này khiến chính sách hình sự hiện nay vẫn đang nghiêng nặng về phía trừng phạt hơn là phục hồi và thu hồi tài sản thất thoát cho nhà nước. Việc sửa đổi sẽ tiến thêm một bước để tạo ra những căn cứ pháp lý minh bạch và chặt chẽ hơn cho tòa án khi quyết định thay thế án tù bằng tiền.

Về mặt lợi ích xã hội, chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí giam giữ và quản lý hệ thống trại giam đang quá tải. Đồng thời, việc nộp tiền giúp tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước từ các vụ án có động cơ vụ lợi mà không cần cách ly người vi phạm khỏi xã hội. Đối với người phạm tội lần đầu hoặc ít nguy hiểm, đây là cơ hội để họ duy trì công việc, chăm sóc gia đình và tránh tình trạng đứt gãy lao động hay quản trị tại các doanh nghiệp

Hiệu quả từ việc ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát

Để được xem xét áp dụng chính sách này, người phạm tội bắt buộc phải đáp ứng các điều kiện khắt khe về thái độ và trách nhiệm bồi thường. Bị cáo phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và tích cực hợp tác với các cơ quan điều tra, truy tố cũng như xét xử trong suốt quá trình tố tụng. Quan trọng nhất là người vi phạm phải khắc phục hoàn toàn hậu quả và bồi thường toàn bộ thiệt hại đã gây ra trước khi được xem xét chuyển đổi hình phạt.

Thực tế đã ghi nhận một số vụ án lớn được áp dụng linh hoạt chính sách chuyển đổi hình phạt khi hậu quả kinh tế được giải quyết xong. Điển hình là vụ án tại Tập đoàn FLC với 14 bị cáo ban đầu bị cấp sơ thẩm tuyên phạt từ 2 đến 3 năm tù về tội thao túng thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, tại cấp phúc thẩm, do toàn bộ số tiền chiếm đoạt đã được khắc phục xong, tòa đã quyết định chuyển sang phạt tiền từ 2 đến 4 tỷ đồng để vừa răn đe vừa thể hiện tính nhân đạo.

Tại Đắk Lắk, một vụ án trốn thuế liên quan đến việc mua bán 47 hóa đơn giá trị gia tăng cũng đã được xử lý bằng hình phạt tiền thay cho án tù vào cuối năm 2025. Dù luật quy định khung hình phạt có thể lên đến 3 năm tù, nhưng tòa án đã xem xét yếu tố khắc phục hậu quả cùng các tình tiết giảm nhẹ như nhân thân hoặc bệnh tật để tuyên phạt tiền từ 175 đến 325 triệu đồng. Tuy nhiên, để chính sách này thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản để tránh tình trạng tẩu tán tài sản sau khi tuyên án.

Theo: VnExpress