Nghệ An – Làng nghề Phan Thanh với 51 hộ dân tham gia đã chuyển từ cách làm truyền thống sang chế biến sâu các sản phẩm từ lươn, đưa doanh thu lên mức 350-400 tỷ đồng mỗi năm.
- Các dự án đường đô thị được yêu cầu tăng tốc thi công
- Triệu tập 30 người trong vụ giao dịch 15.000 tỉ đồng qua máy POS
- Hơn 13 năm trốn truy nã sau khi nhận tiền lừa đảo
Phan Thanh thuộc xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An, vốn nổi danh từ hàng chục năm trước với nghề thả trúm bắt lươn đồng. Khoảng 10 năm trở lại đây, người dân chủ động chuyển sang chế biến sâu, và đến năm 2021, Phan Thanh chính thức được công nhận là làng nghề chế biến lươn, mở ra giai đoạn phát triển bứt phá cho thế mạnh truyền thống.
Trong 51 hộ đang trực tiếp sản xuất, kinh doanh, có 50 hộ chuyên khâu chế biến sâu và 1 hộ tập trung nuôi lươn thương phẩm. Hoạt động này vừa giữ nét văn hóa truyền thống, vừa tạo việc làm thường xuyên cho hơn 200 lao động, với thu nhập bình quân 5-6 triệu đồng/người/tháng.
Anh Nguyễn Minh Thao, chủ một cơ sở chế biến tại làng, cho biết guồng quay sản xuất diễn ra quanh năm nhưng hối hả nhất là dịp cận Tết Nguyên đán. Cơ sở của anh vận hành quy trình khép kín từ sơ chế, tẩm ướp, đóng gói đến vận chuyển, với hai sản phẩm chính là lươn ướp và lươn cuộn. Mỗi năm, cơ sở làm ra khoảng 15-20 tấn sản phẩm, mang về doanh thu khoảng 4-5 tỷ đồng.
Cơ sở thường xuyên có 8-9 lao động với thu nhập bình quân 5-7 triệu đồng/tháng, đến dịp lễ Tết gia đình anh Thao phải tuyển thêm người để kịp giao hàng. Nhân công ở đây chủ yếu là phụ nữ và người lớn tuổi trong vùng.
Về khâu nguyên liệu, anh Thao chia sẻ: “Nguồn lươn nguyên liệu được thu mua trực tiếp từ người dân trong vùng và các tỉnh thành lân cận. Đối với món lươn ướp, lươn sau khi nhập về sẽ được phân loại, rửa sạch rồi luộc chín cùng nghệ và muối. Tiếp đó, người thợ tiến hành lọc bỏ đầu, đuôi, nội tạng, rồi đem phần thịt tẩm ướp cùng nghệ tươi và các gia vị bí truyền của xứ Nghệ”.
Với món lươn cuộn, cơ sở chọn lươn sống cỡ lớn, khoảng 30-40 con/kg, để phi lê tươi. Thịt lợn, mộc nhĩ và rau thơm được xay nhuyễn, trộn đều làm nhân rồi cuộn chặt tay vào miếng lươn phi lê. Thành phẩm được đưa vào kho đông lạnh 2-3 giờ trước khi đóng gói gửi đến khách hàng khắp mọi miền.
Chị Nguyễn Thị Hoa, một người thợ sơ chế lươn, cho biết: “Đáng chú ý, ở công đoạn luộc và gỡ xương – phần việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo tuyệt đối – chủ yếu do các nữ nhân công đảm nhận. Chỉ với một chiếc móng tự chế đơn sơ, có thể gạt nhẹ để tách rời phần xương sống mà vẫn giữ nguyên vẹn dải thịt lươn vàng óng, mềm mại”.
Lươn phi lê và lươn ướp sẵn là hai sản phẩm tiện lợi nổi bật được làm ra từ nguồn nguyên liệu thô ấy. Lươn phi lê là nền tảng của nhiều món ngon trong mâm cơm người xứ Nghệ như lươn xào sả ớt, lươn om chuối đậu, lươn nướng hay chả cuộn.
Mở rộng thị trường và hướng đi mới
Sản phẩm lươn Phan Thanh hiện có mặt ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước, từng bước tiếp cận cộng đồng người Việt ở nước ngoài và cả thị trường châu Âu. Bên cạnh lươn lọc thịt truyền thống, các hộ ngày càng chú trọng đa dạng hóa mặt hàng, trong đó lươn ướp và lươn cuộn thịt đã đạt chuẩn OCOP 3 sao.
Chị Nguyễn Thị Cúc (45 tuổi), người gắn bó với làng nghề, chia sẻ: “Sản phẩm lươn cuộn thịt làm sẵn này cực kỳ tiện lợi cho cuộc sống bận rộn. Khách mua về chỉ việc thả vào nồi nấu chín là có ngay món ăn thơm ngon, đậm vị .Sản phẩm lươn cuộn chế biến sẵn giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian chuẩn bị bữa ăn.
Chị Nguyễn Thị Tâm, trú tại phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An, chia sẻ: “Dù là người Nghệ An nhưng ngày thường bận rộn không có thời gian gỡ xương, làm lươn. Từ ngày có lươn phi lê ướp sẵn nghệ tươi và hành tăm của Phan Thanh, việc nấu nướng nhàn hẳn. Lươn róc thịt rất khéo, miếng nào ra miếng nấy vàng óng, mềm mại. Mua về xào sả ớt hay om chuối đậu là chuẩn vị di sản quê hương, cả nhà ai cũng khen nức nở”.
Về quảng bá, UBND xã Hợp Minh mới đây mở phiên livestream giới thiệu sản phẩm làng nghề, thu hút khoảng 6.000 người theo dõi, hàng trăm bình luận và hàng trăm đơn hàng được chốt trực tiếp. Đây là tín hiệu tích cực bước đầu của việc chuyển đổi số trong giới thiệu đặc sản địa phương.
Theo số liệu thống kê, làng nghề tiêu thụ bình quân 150-200 tấn mỗi tháng, tương đương khoảng 1.890-2.500 tấn mỗi năm. Ông Nguyễn Văn Chiến, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hợp Minh, cho biết nhiều gia đình trong xã làm các món từ lươn, nổi trội nhất là làng nghề Phan Thanh, và Hội luôn đồng hành cùng người dân quảng bá sản phẩm qua các kênh số, sàn thương mại điện tử.
Ngày 6/1/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận “Tri thức chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An” là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bên cạnh cháo lươn, súp lươn, miến lươn, bí quyết của tri thức này nằm ở khâu sơ chế kỹ, gia vị đặc trưng như hành tăm, nghệ tươi, ớt, sả và kỹ thuật ninh nước dùng công phu từ xương lươn.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
