Chênh lệch giá lớn và lỗ hổng xét duyệt đang khiến nhà ở xã hội (NƠXH) bị biến thành hàng hóa đầu cơ. Trong khi đó, người thu nhập thấp – đối tượng đáng lẽ được ưu tiên – lại bị đẩy ngày càng xa cơ hội sở hữu chỗ ở hợp pháp.
- Siêu trộm” 6 tiền án đột nhập biệt thự ở Hà Nội chỉ với một con dao
- Bỗng dưng trở thành ‘con nợ’ dù không vay tiền
- Gia vị “đắt nhất thế giới” gây sốc
Khoảng cách giá mở đường cho đầu cơ suất
Ghi nhận thời gian gần đây cho thấy tình trạng rao bán “suất ưu tiên”, chuyển nhượng hồ sơ, nhận đặt cọc giữ chỗ tại nhiều dự án NƠXH tiếp tục diễn ra công khai, dù pháp luật nghiêm cấm giao dịch trong 5 năm đầu. Điểm đáng chú ý là mức chênh tại những giao dịch trá hình này có thể lên tới vài trăm triệu đồng.
Theo các chuyên gia pháp lý, nguồn cơn nằm ở sự chênh lệch quá lớn giữa giá NƠXH và nhà thương mại. Ở nhiều khu vực đô thị, NƠXH chỉ 12–30 triệu đồng/m², trong khi dự án thương mại xung quanh dao động 45–70 triệu đồng/m². Khoảng giá này khiến NƠXH trở thành “suất có thể lướt sóng”, khiến không ít người tìm cách đứng tên thay vì nhu cầu ở thực.
Cơ chế chuyển nhượng bị cấm nhưng giao dịch vẫn nở rộ qua hình thức ủy quyền, hợp đồng đặt cọc hoặc thỏa thuận miệng – khiến pháp luật khó can thiệp và người mua cuối cùng có nguy cơ mất trắng khi tranh chấp xảy ra.
Lỗ hổng xét duyệt và dữ liệu: Vùng xám khó kiểm soát
Một nguyên nhân sâu xa khác là quy trình xét duyệt hiện dựa nhiều vào kê khai. Các điều kiện về thu nhập, chỗ ở, nhóm ưu tiên… đều cần đối chiếu trên nhiều nguồn dữ liệu, nhưng ở nhiều địa phương, hệ thống liên thông chưa đầy đủ.
Sự thiếu minh bạch này khiến NƠXH khó đến đúng đối tượng. Không ít trường hợp người không thật sự khó khăn vẫn có thể “hoàn thiện hồ sơ”, trong khi người thu nhập thấp phải chờ đợi nhiều năm nhưng không có suất.
Bên cạnh đó, môi giới đứng sau nhiều giao dịch ngầm, công khai nhận “lo hồ sơ trúng”, “đẩy vào diện ưu tiên” hoặc kết nối với người có nhu cầu mua lại suất. Hoạt động này tạo thành một thị trường song song, cạnh tranh trực tiếp với kênh phân phối hợp pháp.
Cần quy trách nhiệm rõ ràng và bịt lỗ hổng giao dịch
Trước tình trạng trục lợi gia tăng, lực lượng công an các địa phương đã mở nhiều đợt kiểm tra, xử lý hành vi thu tiền ngoài hợp đồng, mua bán suất và chuyển nhượng trái phép. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định giải pháp căn cơ phải bắt đầu từ hệ thống quản lý.
Để chặn đầu cơ, việc công khai danh sách trúng tuyển theo thang điểm ưu tiên, liên thông dữ liệu dân cư – thuế – bảo hiểm – đất đai và siết toàn bộ giao dịch ủy quyền trá hình là điều bắt buộc. Quan trọng hơn, mỗi khâu xét duyệt cần có cá nhân chịu trách nhiệm, tránh tình trạng “tập thể làm, tập thể chịu”.
Các nhà phân tích cũng cho rằng NƠXH chỉ phát huy tác dụng khi được thiết kế theo từng nhóm đối tượng: công nhân cần nhà gần khu công nghiệp; người trẻ làm việc ở đô thị cần căn nhỏ, gần trung tâm; người yếu thế cần mô hình thuê và thuê – mua. Một chính sách ôm đồm quá nhiều mục tiêu sẽ khó bảo đảm công bằng.
NƠXH không phải kênh đầu tư, mà là nền tảng an sinh cho người thu nhập thấp. Nếu tình trạng mua bán suất, “hồ sơ ưu tiên” và giao dịch ngầm không được xử lý dứt điểm, chính sách này sẽ tiếp tục bị méo mó, còn những người thực sự cần chỗ ở ổn định lại mãi đứng ngoài cuộc.
Theo: Vietnamnet
