Hàng trăm ngư dân tại Quỳnh Mai (Nghệ An) tận dụng lúc thủy triều rút để khai thác vẹm xanh trên các rạn đá ven biển nhằm mưu sinh.
- Nghệ An: Chen chân “giải nhiệt” giữa mùa cao điểm du lịch biển Cửa Lò
- Lừa đảo gửi tiết kiệm: Cảnh báo chiếm đoạt tài sản qua mã QR và OTP
- Thanh hóa khởi tố ba người bán thịt lợn nhiễm dịch tả châu phi
“Xem lịch của biển” để khai thác vẹm xanh ven ghềnh đá
Mỗi khi bình minh vừa nhô lên khỏi mặt biển cũng là lúc nhịp sống tại các làng biển ở phường Quỳnh Mai trở nên hối hả một cách lạ thường. Chị Lê Thị Sen, một người dân làng Phương Cần, vừa thoăn thoắt tay dao cạy vừa ví von rằng nghề này thực chất là nghề “xem lịch của biển”. Toàn bộ hoạt động của ngư dân đều phải xoay quanh nhịp lên xuống của thủy triều; họ phải tranh thủ từng phút giây khi nước xuống thấp nhất để tiếp cận những thảm vẹm xanh đang bám chặt vào hốc đá. Chỉ cần chậm chân vài giờ, khi sóng biển bắt đầu vỗ mạnh và nước dâng cao, toàn bộ bãi đá sẽ bị nhấn chìm, buộc người thợ phải kết thúc công việc trong sự nuối tiếc.
Trên những rạn đá trơn trượt cách bờ hàng chục mét, những người đàn ông khỏe mạnh như anh Nguyễn Văn Hải phải gồng mình chống chọi với từng đợt sóng dữ. Giữa làn nước mặn chát và cái nắng gay gắt của biển cả, anh Hải lặn ngụp để cạy từng cụm vẹm đã đạt kích thước lớn rồi bỏ vào giỏ lưới buộc bên người. Đây là công việc đòi hỏi sự am hiểu địa hình sâu sắc, bởi mỗi khi sóng lớn ập đến, người khai thác phải nhanh chóng ngụp xuống nước để tránh bị đánh bật khỏi ghềnh đá sắc nhọn. Sau khoảng 40 phút vật lộn với sóng gió, những túi lưới trĩu nặng từ 3 đến 10kg vẹm xanh mới được đưa vào bờ thành công.
Trong khi đó, tại các gành đá gần bờ, không gian lại thuộc về những người phụ nữ và các bậc cao niên. Bà Đậu Thị Hồng chia sẻ, dù việc hái vẹm gần bờ có vẻ nhẹ nhàng hơn nhưng thực tế lại đòi hỏi sự khéo léo và kiên trì tuyệt đối khi phải ngồi hàng giờ dưới nắng nóng để gỡ từng con vẹm nhỏ. Những ghềnh đá vốn sắc nhọn, phủ đầy vỏ hàu và phế thải biển sẵn sàng làm trầy xước đôi tay của người lao động bất cứ lúc nào nếu thiếu đi sự cẩn trọng. Dẫu vất vả, nhưng tiếng cười nói rộn ràng của bà con trên bãi đá đã xua tan đi cái ngột ngạt của mùa hè, tạo nên một nét văn hóa lao động đặc trưng của cư dân miền biển.
Sản vật quý và câu chuyện bảo tồn nguồn lợi tự nhiên
Sau khi kết thúc buổi làm việc, những mẻ vẹm xanh tươi rói, vỏ óng ánh sắc xanh lục được người dân làm sạch cát biển để chuẩn bị cung cấp cho thị trường. Bà Chu Thị Hoài cho biết, loại nhuyễn thể này từ lâu đã trở thành “thức quà” quý giá của biển cả, đặc biệt được các nhà hàng tại Khu du lịch Biển Quỳnh săn đón để chế biến thành nhiều món hấp sả, nướng mỡ hành thơm ngon. Với giá trị dinh dưỡng cao và hương vị ngọt thanh đặc trưng, mỗi lao động có thể kiếm được từ 200.000 đến 500.000 đồng mỗi ngày. Khoản thu nhập này không chỉ giúp bà con trang trải chi phí sinh hoạt mà còn là niềm động viên lớn lao để họ tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống.
Bên cạnh giá trị kinh tế, vẹm xanh còn đóng vai trò là những “máy lọc nước” thầm lặng cho đại dương. Khi thủy triều lên, chúng mở vỏ để lấy tảo phù du làm thức ăn, đồng thời lọc bỏ các chất hữu cơ lơ lửng, giúp cải thiện độ trong của nước biển và duy trì sự cân bằng sinh thái vùng ven bờ. Sự hiện diện của những thảm vẹm xanh mướt trên gành đá còn là “chỉ dấu” cho thấy môi trường biển tại Quỳnh Mai vẫn đang ở trạng thái tương đối lành mạnh. Ngoài ra, đây còn là nơi trú ngụ an toàn cho nhiều loài cua đá, tôm nhỏ và các loại cá non, tạo nên một sinh cảnh đa dạng và trù phú.
Dẫu nguồn lợi từ việc khai thác vẹm xanh mang lại là không hề nhỏ, nhưng ngư dân địa phương luôn đề cao ý thức bảo tồn bền vững. Ông Nguyễn Văn Thông khẳng định, bà con nơi đây luôn tự bảo nhau chỉ chọn hái những con vẹm trưởng thành có kích thước từ 8cm trở lên, tuyệt đối không khai thác kiểu “tận diệt” bằng cách cào sạch cả lứa vẹm non. Những người từ nơi khác đến khai thác cũng thường xuyên được nhắc nhở để đảm bảo nguồn sinh kế lâu dài cho các thế hệ mai sau. Chính nhờ nếp nghĩ “ăn của rừng rưng rưng nước mắt”, trân trọng từng hạt mầm từ biển cả mà loài vẹm xanh vẫn tiếp tục sinh sôi, phủ kín các ghềnh đá qua bao mùa mưa nắng.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
