Náo nhiệt "sàn giao dịch" trâu bò đặc biệt nhất xứ Nghệ

Chợ Ú ở xã Bạch Hà, Nghệ An từ lâu là điểm giao dịch trâu, bò lớn của miền Trung, góp phần tạo sinh kế và gìn giữ nét văn hóa chợ quê.

Trong ký ức của nhiều người cao tuổi, chợ Ú ban đầu chỉ là một bãi đất nhỏ, nơi bà con trong vùng mang vài con trâu, con bò đến trao đổi phục vụ sản xuất nông nghiệp. Những cuộc mua bán khi ấy diễn ra giản dị, dựa nhiều vào sự quen biết và chữ tín giữa những người cùng quê.

Theo thời gian, cùng với sự phát triển của nghề chăn nuôi và nhu cầu lưu thông hàng hóa, phiên chợ nhỏ dần trở thành một đầu mối giao dịch gia súc lớn của khu vực. Được thành lập từ năm 1967, chợ Ú hiện họp vào các ngày 1, 6, 11, 16, 21 và 26 Âm lịch hằng tháng. Mỗi phiên có hàng trăm con trâu, bò được đưa về giao dịch, thu hút thương lái từ nhiều địa phương trong cả nước, thậm chí có cả nguồn gia súc từ Lào và Campuchia.

Khi màn sương còn phủ kín những cánh đồng, khu chợ đã sáng đèn. Tiếng xe tải nối nhau vào bãi tập kết hòa cùng tiếng gọi nhau của người mua, người bán và âm thanh của đàn gia súc tạo nên nhịp điệu quen thuộc mà chỉ những ai từng có mặt ở đây vào buổi sớm mới cảm nhận hết.

Điều làm nên nét riêng của chợ Ú không chỉ là quy mô giao thương. Giữa hàng trăm cuộc mặc cả diễn ra cùng lúc, người ta vẫn dễ dàng bắt gặp sự điềm đạm trong cách ứng xử của người mua lẫn người bán. Không khí trao đổi diễn ra sôi nổi nhưng trật tự, hiếm khi xảy ra tranh cãi hay xung đột. Theo người dân địa phương, chính quyền nhiều năm qua luôn duy trì việc tuyên truyền nếp sống văn minh trong hoạt động mua bán, góp phần giữ gìn hình ảnh của phiên chợ truyền thống.

Người dân tập trung đưa trâu, bò đến chợ Ú ở xã Bạch Hà, (Ảnh minh họa: NAM)

Ở chợ Ú, một vệt sơn xịt lên mình con vật có giá trị như lời xác nhận cho một giao dịch đã hoàn tất. Khi hai bên thống nhất mức giá, con trâu hay con bò sẽ được đánh dấu để phân biệt với những đàn gia súc khác trước khi lên xe về nơi tiêu thụ. Không cần những thủ tục phức tạp, điều giữ cho phiên chợ vận hành ổn định nhiều năm qua vẫn là sự tôn trọng cam kết giữa các bên. Người dân gọi đó là “luật ngầm”, nhưng thực chất là cách gìn giữ chữ tín trong mua bán.

Giữa khu chợ đông đúc, mỗi thương lái lại có những kinh nghiệm riêng để lựa chọn gia súc phù hợp. Với bò nuôi thịt hoặc bò vỗ béo, tiêu chí thường được đặt vào khung xương, thân hình và sức khỏe tổng thể. Trong khi đó, bò nái giống được đánh giá kỹ hơn về thể trạng, khả năng sinh sản và sự nhanh nhẹn. Những kinh nghiệm ấy được tích lũy qua nhiều năm, trở thành vốn nghề của những người gắn bó với chợ.

Không chỉ tạo nên một điểm giao thương, chợ Ú còn mở ra sinh kế cho nhiều hộ dân địa phương. Hàng chục khu chuồng trại được đầu tư để làm nơi tập kết gia súc trước khi vận chuyển đi các tỉnh. Cùng với đó là nhiều nghề dịch vụ phát triển như dắt trâu, bò thuê, chăm sóc đàn gia súc, cung ứng thức ăn, cho thuê chuồng trại hay phục vụ ăn uống cho thương lái. Mỗi phiên chợ vì thế không chỉ mang lại nguồn thu từ hoạt động mua bán mà còn tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động tại địa phương.

Chợ Ú góp phần gìn giữ nét văn hóa chợ gia súc truyền thống và tạo sinh kế cho nhiều người dân địa phương. (Ảnh minh họa: NAM)

Bà Phạm Thị Vinh, người dân xã Bạch Hà, cho biết những đàn gia súc chưa xuất bán ngay thường được gửi lại các chuồng trại để tiếp tục chăm sóc. Công việc chăn thả, bổ sung thức ăn và theo dõi sức khỏe cho đàn vật nuôi mang lại nguồn thu nhập từ 200.000 đến 250.000 đồng mỗi ngày, tùy theo số lượng gia súc được giao chăm sóc.

Để hoạt động giao thương diễn ra an toàn, công tác kiểm soát dịch bệnh được thực hiện chặt chẽ. Theo Ban quản lý chợ Ú, tất cả trâu, bò đưa vào chợ đều phải có tem kiểm dịch. Gia súc từ ngoài tỉnh được gắn tem màu vàng, còn gia súc trong tỉnh sử dụng tem màu xanh nhằm thuận tiện cho việc theo dõi nguồn gốc và kiểm soát dịch bệnh.

Theo ông Nguyễn Bùi Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Bạch Hà, chợ Ú không chỉ đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế địa phương mà còn là một phần trong đời sống văn hóa của người dân. Chính quyền đang đưa khu chợ vào định hướng phát triển chợ trọng điểm, vừa phát huy lợi thế thương mại, vừa gìn giữ những giá trị đã được hình thành qua nhiều thế hệ.

Giữa nhịp chuyển của đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống có thể thay đổi theo thời gian. Nhưng ở chợ Ú, điều còn lại sau mỗi phiên họp không chỉ là những chuyến xe chở đầy gia súc rời bãi tập kết. Đó còn là một không gian giao thương được duy trì bằng sự tin cậy, bằng những kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác và bằng nỗ lực gìn giữ một nét văn hóa đã trở thành dấu ấn riêng của vùng đất xứ Nghệ.

Nguyễn Quế (tổng hợp)