Trong lớp học có AI, sản phẩm cuối cùng có thể rất hoàn chỉnh nhưng phía sau nó vẫn còn một câu hỏi: học sinh đã thực sự tự mình suy nghĩ đến đâu?
- Những lần ma túy được đưa đến căn hộ của ca sĩ Long Nhật
- Truy nã đặc biệt nguy hiểm, Trần Thành Long bị bắt sau hơn một năm
- Những trụ sở cũ mở ra một cách dùng mới cho quỹ đất công
AI có thể tìm thông tin, gợi ý ý tưởng, viết văn bản, phân tích dữ liệu hoặc hỗ trợ lập trình. Vì thế, điều giáo viên cần nhìn thấy không chỉ là kết quả mà còn là con đường học sinh đã đi để có được kết quả ấy.
Nhìn vào những gì xảy ra trước sản phẩm
Một bài viết nằm ngay ngắn trên màn hình. Một chương trình chạy không báo lỗi. Một bài thuyết trình có đầy đủ hình ảnh và thông tin. Những thứ ấy từng là dấu hiệu khá rõ để đánh giá việc học. Nhưng trong lớp học có AI, chúng không còn nói được tất cả.
Một sản phẩm có thể được hoàn thành nhanh hơn bằng một vài câu hỏi gửi đến công cụ AI. Điều còn lại, và cũng khó nhìn thấy hơn, là học sinh có hiểu điều mình nhận được hay không.
Vì vậy, quá trình làm bài cần được để lại. Ý tưởng đầu tiên, câu hỏi nghiên cứu, nguồn thông tin, câu hỏi gửi cho AI, câu trả lời nhận được và những lần chỉnh sửa có thể trở thành những dấu vết cho thấy học sinh đã tham gia vào công việc như thế nào.
Sau một bài làm, giáo viên cũng có thể hỏi học sinh vài câu rất ngắn. Vì sao em chọn cách này? Nguồn nào giúp em nhiều nhất? Em kiểm tra thông tin bằng cách nào? Nếu điều kiện thay đổi, em có giữ nguyên cách giải quyết không? Những câu hỏi ấy không làm sản phẩm biến mất. Chúng chỉ đặt sản phẩm trở lại đúng vị trí của nó: một phần của quá trình học.
AI có thể hiện diện trong một số nhiệm vụ. Học sinh có thể dùng công cụ để tìm kiếm, gợi ý, phân tích hoặc nhận phản hồi. Nhưng các em vẫn phải biết đặt câu hỏi, chọn thông tin, phát hiện sai sót và chỉnh sửa kết quả.
Có những lúc khác, AI cần đứng ngoài lớp học. Những bài kiểm tra nhằm xác nhận năng lực cá nhân phải cho học sinh cơ hội tự nhớ, tự hiểu, tự phân tích và tự giải quyết vấn đề. Viết trực tiếp, thực hành, vấn đáp hay xử lý một tình huống mới đều có thể cho thấy phần năng lực này.
Nhà trường vì thế không nên chỉ đặt câu hỏi “có cho dùng AI hay không”. Câu hỏi quan trọng hơn là nhiệm vụ nào được dùng, dùng để làm gì và phần nào học sinh phải tự thực hiện. Nếu chỉ cho phép AI, sự phụ thuộc có thể tăng lên. Nếu chỉ cấm AI, học sinh lại không có cơ hội học cách sử dụng một công cụ ngày càng hiện diện trong đời sống.
Đánh giá cũng không thể tách khỏi cách dạy. Khi học sinh được yêu cầu phân tích, tranh luận, thử nghiệm, nghiên cứu và bảo vệ quan điểm, năng lực thật có nhiều cơ hội xuất hiện hơn. Có lẽ mục tiêu của giáo dục trong thời AI không phải là tạo ra một lớp học không có AI. Đó là tạo ra những học sinh biết đặt công cụ xuống khi cần thiết, tự mình suy nghĩ và chịu trách nhiệm về điều mình làm.
Phạm Mai (tổng hơp)
