Làng Nủ tại Bảo Yên, Lào Cai là mô hình tái thiết sau lũ quét tiêu biểu năm 2024. Chỉ trong gần 3 tháng, 37 hộ dân mất nhà đã ổn định cuộc sống trong không gian mới, an toàn trước thiên tai và vẫn giữ trọn bản sắc kiến trúc Tày truyền thống.
- Chủ nhà ở Hải Phòng tá hỏa vì xây nhầm nhà lên đất hàng xóm
- Cảnh sát Campuchia thu giữ hàng nghìn thiết bị trong chiến dịch xóa sổ tội phạm mạng
- Rừng Aokigahara – Nỗi sợ bắt nguồn từ siêu nhiên hay từ chính chúng ta?
Tháng 9/2024, trận lũ quét nghiêm trọng đã cuốn trôi toàn bộ nhà cửa của người dân làng Nủ. Thiên tai khiến cả cộng đồng rơi vào cảnh trắng tay. Trước thực tế đó, chính quyền tỉnh Lào Cai đã phối hợp huy động nguồn lực xã hội để xây dựng khu tái định cư mới. Mục tiêu đặt ra không chỉ là dựng lại nhà ở, mà là tái thiết một cộng đồng sống bền vững, có hạ tầng đồng bộ và định hướng sinh kế lâu dài.
Lựa chọn vị trí an toàn, đặt người dân vào trung tâm
(Ảnh: Báo Khai Mở)
Khu tái định cư mới được xây dựng cách làng cũ khoảng 2 km. Địa điểm này được lựa chọn sau nhiều đợt khảo sát địa chất kỹ lưỡng. Các vị trí có nguy cơ sạt lở đều bị loại bỏ. Khu đất cuối cùng nằm trên một quả đồi sim có địa hình mở, thoát nước tự nhiên và tránh chân núi cao.
Yếu tố tầm nhìn rộng được đặc biệt coi trọng. Sau thảm họa, cảm giác an toàn là điều quan trọng với người dân vùng cao. Quy hoạch vì thế hướng đến sự ổn định lâu dài, không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt. Diện tích khoảng 10 ha được tổ chức hợp lý, bảo đảm vừa đủ không gian sinh hoạt, vừa giữ được cảnh quan tự nhiên.
Không gian làng được chia thành nhiều cụm xóm nhỏ theo phong tục người Tày. Các tuyến đường nội bộ uốn lượn theo địa hình, hạn chế san lấp. Những khoảng sân nhỏ được bố trí tại điểm giao nhau của các lối đi, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng và tăng tính gắn kết giữa các hộ gia đình.
Giữ hồn nhà sàn Tày trong vật liệu mới
Nhà sàn truyền thống của người Tày vốn làm bằng gỗ, có mái xòe rộng và hành lang bao quanh. Tuy nhiên, nguồn gỗ tự nhiên ngày càng khan hiếm. Để bảo đảm độ bền và tiến độ thi công, nhóm thiết kế lựa chọn giải pháp nhà sàn cải tiến với kết cấu bê tông lắp ghép hai tầng.
Hình thức ba gian quen thuộc vẫn được giữ lại. Cầu thang đặt bên hông theo quan niệm tâm linh truyền thống. Khung mái thép được thiết kế theo dáng vì kèo gỗ, tạo cảm giác thân thuộc. Các cấu kiện được sơn màu nâu để gợi nhớ chất liệu gỗ tự nhiên.
Tầng dưới là không gian mở, có thể làm thủ công, tiếp khách hoặc tổ chức sinh hoạt nhỏ. Tầng trên là không gian ở chính, bảo đảm riêng tư và an toàn. Cách tổ chức này vừa phù hợp tập quán sinh hoạt, vừa tạo điều kiện phát triển du lịch cộng đồng trong tương lai.
Thi công thần tốc, bảo đảm chất lượng kỹ thuật
Công trình phải hoàn thành trong chưa đầy 3 tháng. Để đáp ứng tiến độ, các cấu kiện chính như cột, dầm, sàn được sản xuất tại nhà máy rồi vận chuyển đến công trường lắp dựng. Giải pháp lắp ghép giúp rút ngắn thời gian và kiểm soát chất lượng.
Hệ móng được thiết kế theo nguyên lý rễ cây, với các cấu kiện cắm sâu xuống đất để tăng độ ổn định. Mái sử dụng vì kèo thép nhẹ, lợp tôn dập vân ngói, vừa bảo đảm thẩm mỹ, vừa dễ bảo trì. Các chi tiết kết cấu được xử lý theo tinh thần nhà sàn truyền thống.
Toàn bộ quá trình diễn ra song song giữa thiết kế, sản xuất và thi công. Nhiều cuộc họp trực tuyến được tổ chức liên tục để tháo gỡ vướng mắc. Công trình hoàn thành ngày 22/12/2024, vượt kế hoạch đề ra. 37 hộ dân đã vào ở ổn định và đồng thuận với phương án thiết kế.
Tái thiết cộng đồng gắn với sinh kế lâu dài
Điểm đáng chú ý của Làng Nủ là sự tham gia của người dân trong suốt quá trình thiết kế. Mẫu nhà được lấy ý kiến trước khi triển khai đại trà. Nhiều chi tiết như vị trí bếp, khu vệ sinh được điều chỉnh theo thói quen sinh hoạt thực tế.
Ở trung tâm làng là nhà sinh hoạt cộng đồng và trường học. Đây là nơi tổ chức chợ phiên, họp bản, các hoạt động văn hóa và lễ Tết. Không gian chung góp phần duy trì nếp sống truyền thống và tăng sự gắn kết.
Giải thưởng Kiến trúc quốc gia 2024–2025 dành cho Làng Nủ là sự ghi nhận cho mô hình tái thiết sau thiên tai hiệu quả. Công trình cho thấy, khi kiến trúc đặt con người vào trung tâm và tôn trọng văn hóa bản địa, tái thiết không chỉ là xây lại mái nhà, mà còn là khôi phục niềm tin và tương lai bền vững cho cộng đồng.
Theo: Khai Mở
