Trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, khoảng 15 triệu thùng dầu từ vịnh Ba Tư được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Nhưng trong vài năm tới, phần lớn dầu ấy có thể không còn phải đi qua tuyến hàng hải chiến lược này, khi các vùng nước Vịnh đang tăng tốc chi hàng tỷ USD xây dựng mạng lưới đường ống mới.
- Nghệ An vận động thành công hai kẻ truy nã ra đầu thú
- Houthi tấn công hai tàu dầu Ả rập Xê út sau lệnh phong tỏa Biển Đỏ
- Nhiều người sợ cà phê gây loãng xương nhưng bằng chứng chưa rõ ràng
Ít nhất 7 dự án đường ống lớn đang được xây dựng, lập kế hoạch hoặc đưa ra thảo luận, theo các quan chức chính phủ, doanh nghiệp dầu khí và phân tích, thúc đẩy nhiều dầu hơn đến các võ trên Biển Đỏ, kênh đào Suez và vịnh Oman, đúng vào lúc giá dầu đang tốt và Iran vẫn duy trì sức ép lên Hormuz.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trước chiến sự, tuyến Đông – Tây của Ả Rập Saudi và tuyến Habshan – Fujairah của UAE thừa công suất tổng cộng 3,5-5,5 triệu thùng mỗi ngày. Cả hai đều đang hoạt động gần tối đa, và năng lực hiện chưa đủ đáp ứng.
Bản đồ minh họa hai tuyến đường ống dẫn dầu chiến lược của Arab Saudi và UAE kết nối các cảng xuất khẩu. (Ảnh minh họa: NAM)
Để thêm dầu qua các chương trình né Hormuz, Công ty dầu khí quốc doanh doanh nghiệp Abu Dhabi đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng tuyến đường ống mới dài 300km, trị giá 3 tỷ USD, chạy song song với tuyến Habshan – Fujairah hiện hữu đến trận Fujairah. Dự án dự kiến tăng sản lượng hơn 1,2 triệu thùng mỗi ngày và theo công ty phân tích dữ liệu Kpler, đã khởi động trước xung đột và phát triển được một nửa. Mục tiêu ban đầu là hoàn thành đầu năm 2027, nhưng Kpler cho rằng giữa khả năng này cần mở rộng thêm Fujairah. “Tham vọng này trở nên khả thi trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa”, bà Victoria Grabenwöger, chuyên gia cấp cao của Kpler, nhận định.
Arab Saudi cũng đang xem xét mở rộng công suất tuyến Đông – Tây bổ sung 2 triệu thùng mỗi ngày, theo nguồn tin của Reuters. Tuyến đường ống này vận chuyển dầu từ cơ sở xử lý tại Abqaiq, băng qua sa mạc tới thành phố Yanbu bên Biển Đỏ, nơi dầu được bơm lên tàu để đi xuống phía nam ra biển Arab hoặc lên phía bắc cầu đào Suez.
Iraq, nhà sản xuất dầu lớn thứ hai của OPEC, cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ gián đoạn vận chuyển qua Hormuz. Sản phẩm dầu nước này trong tháng 6 giảm hơn 50%, còn khoảng 1,9 triệu thùng mỗi ngày, so với khoảng 4,2 triệu thùng trước đó. Với khoảng 90% nguồn thu ngân sách đến từ xuất khẩu dầu, Baghdad buộc phải tăng tốc xây dựng tuyến xuất khẩu thay thế, trong đó có dự án đưa dầu từ thách Basra, nơi từng khẩu hơn 3 triệu thùng mỗi ngày, đến Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ Kỳ trên Địa Trung Hải.
Bản đồ minh họa mạng lưới đường ống dẫn dầu khí của Iraq, gồm các tuyến đang hoạt động, ngừng sử dụng và quy hoạch. (Ảnh minh họa: NAM)
Đường ống này còn có nhánh kéo tới Baniyas của Syria. hôm 17/7, Công ty Dầu khí Basra và Công ty Dầu khí Syria đã đồng ý đồng ý phát triển khai dự án. Về lâu dài, khoảng 2 triệu thùng dầu có thể được vận chuyển tới Baniyas mỗi ngày, nơi Bộ Ngoại giao Mỹ được gọi là “hành lang năng lượng quan trọng”. “Còn rất nhiều dư địa để Iraq cải thiện, tăng sản lượng dầu, giảm phụ thuộc vào các láng giềng”, Bộ trưởng năng lượng Mỹ Chris Wright nhận xét. Các quan chức Iraq cũng đang hợp tác với Jordan để cung cấp kế hoạch xây dựng đường ống từ Basra tới Aqaba, từ đó dầu sẽ được xuất khẩu qua Biển Đỏ hoặc kênh đào Suez tới châu Á và các thị trường khác.
Theo các nhà phân tích của Goldman Sachs, tổng cộng các dự án đường ống mới nhắm tới Hormuz có thể vận hành 3,8 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm sau và tăng 7,3 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm 2028. Đạt được mục tiêu này, khoảng 60% lượng dầu xuất khẩu của vùng Vịnh Nếu xung đột, tương đương 23 triệu thùng mỗi ngày, sẽ không phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
Nhưng những đường ống mới này không có nhược điểm. Các tàu tạo dầu xuất phát từ trận đấu Yanbu có thể chọn đi qua kênh đào Suez, bài hát tuyến kênh này không thể tiếp tục nhận những tàu đá cỡ lớn nhất với sức chứa tới 2 triệu thùng, loại tàu thường có chi phí vận chuyển thấp nhất cho các hành động dài. Thêm vào đó, các đường ống từ vịnh Ba Tư đến Địa Trung Hải đưa dầu theo hướng ngược với châu Á, khách hàng chính của nguồn dầu qua Hormuz, lực lượng tàu dầu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi, kéo dài đáng kể quãng đường và tăng chi phí.
Các tuyến đường ống mới cũng không hoàn toàn miễn nhiễm trước khi xảy ra rủi ro. Dầu vận chuyển từ Ả Rập Saudi tới Biển Đỏ qua đường ống vẫn có thể tăng cường sức mạnh cho Houthi ở Yemen tấn công, nhóm từng gây gián đoạn hoạt động tải tại eo biển Bab el-Mandeb. Ngay cả những tuyến đường xa Iran cũng không tránh khỏi nguy cơ bị lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hay các nhóm vũ trang đồng minh bạch tới; Tháng 5/2019, đường ống Đông – Tây của Ả Rập Saudi đã từng phải ngừng hoạt động sau một cuộc tấn công bằng máy bay do người điều khiển của Houthi.
“Vấn đề không nằm ở tuyến đường thủy”, ông Bob McNally, nhà sáng lập công ty tư vấn Rapidan Energy, nói trên CNBC. “Iran vẫn có thể sử dụng vũ khí để tấn công các cơ sở bốc dầu, trạm chốt, đầu mối cuối tuyến, những cơn xuất khẩu và bể chứa dọc theo đường ống này”.
Phan Sơn (tổng hợp)
