Khả năng tự chữa lành của cơ thể luôn hiện diện trong mỗi người, nhưng việc quá phụ thuộc vào thuốc đang khiến nhiều người quên đi sức mạnh ấy.
- Nghệ An yêu cầu xử lý nghiêm nạn chặt chém du khách ở Cửa Lò
- Vé trận Bồ Đào Nha – Croatia tại Toronto bị đẩy lên 555 triệu đồng
- Đàm phán hạt nhân Iran và Mỹ tại Doha kết thúc với tín hiệu tích cực
Y học phát triển nhưng khả năng tự chữa lành của cơ thể vẫn giữ vai trò không thể thay thế
Những thành tựu mà y học hiện đại mang lại đã góp phần thay đổi đáng kể chất lượng cuộc sống của con người. Nhiều căn bệnh nguy hiểm từng cướp đi sinh mạng của hàng triệu người nay đã có phương pháp điều trị hiệu quả. Từ các loại vaccine, thuốc điều trị cho đến những kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến, mọi bước tiến của khoa học đều góp phần kéo dài tuổi thọ và giảm bớt nỗi đau do bệnh tật gây ra.
Tuy nhiên, song hành với những thành công ấy là một thực tế đang được nhiều chuyên gia y tế quan tâm. Việc sử dụng thuốc ngày càng phổ biến khiến không ít người hình thành thói quen tìm đến dược phẩm ngay khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường. Điều này vô tình khiến khả năng tự chữa lành của cơ thể dần bị xem nhẹ, trong khi đây vốn là cơ chế sinh học tự nhiên đã đồng hành cùng con người từ rất lâu trước khi nền y học hiện đại ra đời.
Tiến sĩ Jeremy Howick, nhà nghiên cứu và nhà tâm lý học y khoa, cho rằng thuốc vẫn là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe, đặc biệt đối với các trường hợp bệnh nặng hoặc cần can thiệp y tế khẩn cấp. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc sử dụng thuốc quá nhiều có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như tăng nguy cơ tác dụng phụ, phát sinh tình trạng kháng kháng sinh và khiến chi phí chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn.
Theo ông, lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến thứ hai, tuổi thọ trung bình của người dân Hoa Kỳ có xu hướng giảm. Thực tế này cho thấy chỉ dựa vào thuốc chưa chắc đã đồng nghĩa với một cuộc sống khỏe mạnh hơn. Trong nhiều trường hợp, cơ thể vẫn cần thời gian, sự nghỉ ngơi và môi trường phù hợp để kích hoạt những cơ chế tự phục hồi vốn có.
Khả năng tự chữa lành của cơ thể đã được các thầy thuốc ở nhiều nền y học truyền thống ghi nhận từ rất sớm. Họ nhận thấy rằng khi được chăm sóc đúng cách, cơ thể có thể tự khắc phục nhiều tổn thương thông qua quá trình tái tạo tế bào, phục hồi mô và tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch. Những cơ chế này diễn ra hằng ngày mà con người thường không nhận ra, nhưng lại đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì sức khỏe.
Nếu chỉ nhìn vào sự phát triển của thuốc và công nghệ điều trị, nhiều người sẽ dễ quên rằng sức khỏe còn được tạo nên từ chính khả năng thích nghi và phục hồi tự nhiên của cơ thể. Vì vậy, bên cạnh việc tận dụng các thành tựu của y học hiện đại, mỗi người cũng cần nhìn nhận đúng giá trị của cơ chế tự chữa lành để có cách chăm sóc sức khỏe cân bằng và bền vững hơn.
“Dược phẩm bên trong” cho thấy cơ thể luôn chủ động tham gia vào quá trình hồi phục
Một trong những quan điểm được Tiến sĩ Jeremy Howick đặc biệt nhấn mạnh là khái niệm “dược phẩm bên trong”. Theo ông, cơ thể con người không chỉ tiếp nhận thuốc từ bên ngoài mà còn có khả năng tự sản sinh nhiều hoạt chất có tác dụng hỗ trợ quá trình điều trị. Những chất này được hình thành thông qua các hoạt động sinh học tự nhiên và góp phần điều hòa cảm giác đau, cải thiện tâm trạng cũng như thúc đẩy quá trình hồi phục sau tổn thương.
Endorphin là một ví dụ điển hình. Đây là chất giảm đau được cơ thể sản sinh tự nhiên và được nhiều nhà khoa học nghiên cứu trong nhiều năm qua. Khi cơ thể giải phóng endorphin, cảm giác đau có thể được cải thiện, đồng thời tinh thần của người bệnh cũng trở nên tích cực hơn. Điều đó cho thấy quá trình chữa lành không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà còn chịu ảnh hưởng bởi những cơ chế sinh học vốn đã tồn tại trong mỗi con người.
Để đánh giá tác động của nhận thức đối với quá trình hồi phục, các nhà nghiên cứu đã tiến hành một nghiên cứu trên những bệnh nhân sau phẫu thuật. Một nửa số người tham gia được giải thích về vai trò của endorphin và khả năng giảm đau tự nhiên của cơ thể. Trong khi đó, nhóm còn lại không được cung cấp thông tin liên quan đến cơ chế này.
Kết quả ghi nhận sự khác biệt đáng chú ý. Chỉ khoảng 10% bệnh nhân được hướng dẫn lựa chọn sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật, trong khi toàn bộ bệnh nhân thuộc nhóm không được hướng dẫn đều dùng thuốc theo đơn. Dù nghiên cứu không phủ nhận vai trò của thuốc trong điều trị, kết quả này cho thấy việc hiểu rõ khả năng tự chữa lành của cơ thể có thể giúp người bệnh thêm tin tưởng vào quá trình hồi phục và giảm tâm lý phụ thuộc tuyệt đối vào dược phẩm.
Tiến sĩ Jeremy Howick cho rằng tiềm năng của cơ chế tự phục hồi vẫn chưa được khai thác tương xứng. Trong khi ngành dược phẩm luôn nỗ lực phát triển các loại thuốc mới nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị, khả năng tự chữa lành của cơ thể đôi khi chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Chính vì vậy, nhiều người thường chỉ chú ý đến thuốc mà quên rằng cơ thể mới là yếu tố quyết định hiệu quả hồi phục trong hầu hết các trường hợp điều trị.
Ngoài ra, việc sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tương tác hoặc tác dụng không mong muốn nếu thiếu sự theo dõi của bác sĩ. Đây là lý do các chuyên gia luôn khuyến cáo người bệnh sử dụng thuốc đúng chỉ định, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh để tạo điều kiện cho cơ chế tự chữa lành hoạt động hiệu quả hơn.
Lối sống lành mạnh tạo điều kiện để khả năng tự chữa lành của cơ thể phát huy hiệu quả
Các chuyên gia cho rằng con người không cần chờ đến khi mắc bệnh mới quan tâm đến khả năng tự chữa lành của cơ thể. Trên thực tế, cơ chế này hoạt động liên tục mỗi ngày nhằm duy trì sự ổn định của cơ thể và bảo vệ con người trước những tác nhân gây hại từ môi trường. Điều quan trọng là xây dựng lối sống phù hợp để hệ thống tự phục hồi có điều kiện phát huy tối đa hiệu quả.
Một chế độ dinh dưỡng cân đối luôn được xem là nền tảng của sức khỏe. Khi cơ thể được cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết, các cơ quan sẽ có điều kiện thực hiện tốt chức năng tái tạo tế bào, sửa chữa mô tổn thương và duy trì hoạt động bình thường. Bên cạnh đó, việc vận động thường xuyên và nghỉ ngơi hợp lý cũng góp phần hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.
Không chỉ yếu tố thể chất, trạng thái tinh thần cũng được đánh giá là có ảnh hưởng tích cực đến quá trình hồi phục. Duy trì các mối quan hệ tốt đẹp với gia đình và bạn bè, nuôi dưỡng lòng biết ơn, giữ thái độ sống lạc quan và hạn chế căng thẳng đều là những thói quen được các chuyên gia khuyến khích. Những yếu tố này không thay thế thuốc điều trị nhưng có thể tạo ra môi trường thuận lợi để cơ thể phát huy cơ chế tự chữa lành vốn có.
Tiến sĩ Jeremy Howick cũng cho rằng cách ứng xử của bác sĩ đối với bệnh nhân có thể tác động đến hiệu quả điều trị. Một bác sĩ biết lắng nghe, chia sẻ và thể hiện sự đồng cảm sẽ giúp người bệnh cảm thấy an tâm hơn, giảm bớt lo lắng và có thêm niềm tin vào quá trình hồi phục. Chính trạng thái tinh thần tích cực này cũng là một yếu tố góp phần hỗ trợ cơ thể thích nghi tốt hơn trước bệnh tật.
Trong khi đó, chuyên gia chỉnh hình xương kiêm huấn luyện viên vận động Ed Paget nhấn mạnh rằng cơ thể luôn hướng tới sự phục hồi. Theo ông, ngay cả khi một người đang đối mặt với bệnh tật hoặc tổn thương, các cơ chế tái tạo vẫn không ngừng hoạt động. Việc cần làm là xác định những yếu tố đang cản trở quá trình ấy, sau đó từng bước loại bỏ để cơ thể có cơ hội phát huy năng lực tự phục hồi.
Khả năng này được thể hiện qua nhiều hoạt động sinh học diễn ra hằng ngày. Cứ khoảng 15 phút, cơ thể lại tạo ra khoảng 1,5 tỷ tế bào mới để thay thế các tế bào cũ. Hệ miễn dịch liên tục tuần tra trong mạch máu nhằm phát hiện và loại bỏ các tác nhân gây hại. Dù con người luôn phải tiếp xúc với vi khuẩn, virus và nhiều yếu tố bất lợi từ môi trường, phần lớn chúng ta vẫn duy trì được sức khỏe trong phần lớn cuộc đời. Đó chính là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của cơ chế tự chữa lành mà cơ thể đã được tự nhiên ban tặng.
Y học hiện đại vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong điều trị bệnh, đặc biệt ở những trường hợp nguy hiểm hoặc cần can thiệp khẩn cấp. Tuy nhiên, việc chăm sóc sức khỏe sẽ trở nên toàn diện hơn khi mỗi người biết đưa ra quyết định khi lắng nghe cơ thể. Xây dựng lối sống luôn tin tưởng vào cơ chế phục hồi tự nhiên sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe bền vững trong lâu dài.
Trường Anh (tổng hợp)
