Iran cho phép một số tàu chở dầu Iraq đi qua Eo biển Hormuz sau nhiều đề nghị từ Baghdad, trong khi Washington chuẩn bị công bố gói trừng phạt mới nhằm vào Tehran.
- Bác sĩ tình cờ cứu người đàn ông ngừng tim giữa phố
- Ngọn lửa bùng lên tại nhà thờ hơn trăm năm tuổi
- Bão số 4 đổi hướng liên tục, nguy cơ mưa lũ kéo dài
Phát biểu tại Đối thoại Baghdad ngày 22-8, Tổng thống Iraq Nizar Amidi xác nhận Iran đã tạo điều kiện cho một số tàu chở dầu Iraq đi qua Eo biển Hormuz trong những ngày gần đây.
“Có sự tạo điều kiện cho một số tàu chở dầu của Iraq tại Eo biển Hormuz”, ông Amidi nói, nhưng không nêu số lượng tàu hay thời điểm cụ thể. Reuters cũng cho biết phía Iran chưa công khai thêm thông tin về vấn đề này.
Tổng thống Iraq cho biết Baghdad vẫn đàm phán với Tehran về “những vấn đề phức tạp” liên quan tuyến hàng hải chiến lược. Việc nới lỏng được cho là gắn với chuyến thăm Iraq của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf giữa tuần trước, khi Baghdad đề nghị Tehran dành quy chế đặc biệt cho các tàu dầu của Iraq.
Hormuz đã trở thành điểm gây sức ép quan trọng trong cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran từ cuối tháng 2. Thỏa thuận tạm thời gồm 14 điểm hết hạn ngày 17-8 nhưng không được nối lại, khiến lưu lượng tàu qua eo biển chỉ còn khoảng 1/5 mức trung bình trước chiến tranh, theo phân tích của CNN dựa trên dữ liệu hàng hải Anh.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright từng cho biết lượng dầu rời khu vực Vịnh qua Hormuz và các đường ống vào khoảng 9-10 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 20 triệu thùng/ngày trước xung đột.
Iraq, với sản lượng khoảng 4 triệu thùng dầu/ngày trước chiến tranh và không có đội tàu chở dầu riêng, chịu tác động lớn từ tình trạng này. Baghdad đã thúc đẩy các phương án vận chuyển thay thế qua cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời tính đến Baniyas của Syria và Aqaba của Jordan.
Hormuz trở thành phép thử giữa Iran và Iraq
Việc Iran cho tàu dầu Iraq đi qua diễn ra cùng lúc Tehran phản đối gói trừng phạt mới mà Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến công bố lúc 14h ngày 24-8 theo giờ miền Đông Mỹ, tương đương khoảng 1h ngày 25-8 theo giờ Hà Nội.
Washington mô tả đây là “gói trừng phạt cứng rắn nhất lịch sử”, nhằm vào Iran và cả những đối tác thương mại lớn của nước này. Trung Quốc hiện mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu.
Nghịch lý là Iran vừa duy trì việc kiểm soát nghiêm ngặt Eo biển Hormuz đối với các tàu không được phép, vừa tạo điều kiện cho tàu dầu Iraq đi qua.
Trả lời Al Jazeera, ông Mostafa Khoshcheshm, giáo sư Đại học Khoa học Ứng dụng Tehran, cho rằng Iran đưa ra quyết định này vì Baghdad “luôn đứng về phía chống lại Mỹ”. Ông nhận định Tehran muốn gây sức ép với những quốc gia vùng Vịnh từng cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ để tấn công Iran, trong khi coi Iraq là một “quốc gia thân thiện”. Các nước vùng Vịnh đã bác bỏ cáo buộc này.
Ông Khoshcheshm cho biết thêm: “Iran đã yêu cầu các nước khác làm điều tương tự và ngăn Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ.”
Về phía Iraq, ông Amidi khẳng định Baghdad “không chấp nhận” việc lãnh thổ nước này bị sử dụng để phát động cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ quốc gia nào khác. Lập trường này cho thấy Iraq đang phải cân bằng giữa sự phụ thuộc lớn vào hoạt động xuất khẩu dầu và sức ép giữ trung lập trước Mỹ.
Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei chỉ trích gói trừng phạt sắp tới là “hành vi khẳng định quyền tài phán ngoài lãnh thổ đối với mọi quốc gia thành viên độc lập của Liên Hợp Quốc”.
Việc Iran nới lỏng cho tàu dầu Iraq đi qua Hormuz vì thế diễn ra trong bối cảnh căng thẳng kinh tế và hàng hải cùng gia tăng. Tehran vừa dành ngoại lệ cho một nước láng giềng, vừa chuẩn bị đối phó với sức ép trừng phạt mới từ Washington.
Phan Sơn (tổng hợp)
