Hàng loạt lò đốt rác tiền tỷ ở Bắc Trung Bộ sớm bỏ hoang

Nhiều lò đốt, khu xử lý rác được đầu tư hàng tỷ đồng tại Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh đã ngừng hoạt động, xuống cấp hoặc vận hành kém hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực và tạo thêm áp lực xử lý chất thải.

Những cỗ máy phủ bụi, mái tôn hư hỏng, khung thép hoen gỉ. Tại một số địa phương ở Bắc Trung Bộ, các công trình xử lý rác từng được kỳ vọng giải quyết ô nhiễm nay lại nằm im sau thời gian ngắn vận hành.

Tại huyện Quỳ Hợp cũ (Nghệ An), khu xử lý chất thải rắn giai đoạn 1 có tổng vốn đầu tư 44 tỷ đồng, được phê duyệt năm 2010 nhưng đến năm 2019 mới khởi công. Tháng 10/2021, công trình hoàn thành các hạng mục chính. Đầu năm 2022, dự án được bàn giao nhưng chưa thể vận hành chính thức do vướng thủ tục quản lý, khai thác.

Tháng 9/2022, chính quyền địa phương kêu gọi nhà đầu tư và ký hợp đồng với Công ty CP Môi trường và Đô thị Sông Lam để vận hành thử nghiệm.

Trong khi đó, bãi rác cũ cách khu xử lý khoảng 5km, rộng hơn 1ha, nằm trong khu dân cư vẫn tiếp tục tiếp nhận rác. Đến cuối năm 2023, bãi phải đóng cửa vì quá tải.

Ông Phạm Công Truyền, Trưởng phòng Kinh tế xã Quỳ Hợp, cho biết khu xử lý phục vụ các xã thuộc huyện Quỳ Hợp cũ. Lượng rác phát sinh lớn khiến ô chôn lấp đầy dù mới đưa vào vận hành thử nghiệm. Địa phương đã đề nghị tỉnh xem xét đầu tư giai đoạn 2 để hoàn thiện công trình.

Ô chôn lấp rác tại khu xử lý chất thải Quỳ Hợp nhanh chóng đầy sau thời gian vận hành thử nghiệm, cho thấy áp lực từ lượng rác phát sinh lớn.
Ô chôn lấp tại khu xử lý chất thải rắn Quỳ Hợp phủ kín rác thải sinh hoạt. (Ảnh minh họa: NAM)

Tại Hà Tĩnh, khu xử lý rác sinh hoạt huyện Vũ Quang cũ, nay thuộc xã Thượng Đức, cũng phải tạm dừng hoạt động. Dự án được phê duyệt năm 2020 với kinh phí gần 15 tỷ đồng, thiết kế trên diện tích 3,4ha, công suất lò đốt khoảng 10 tấn/ngày.

Công trình khởi công cuối tháng 12/2020, dự kiến vận hành từ tháng 5/2021 nhưng đến cuối năm 2023 mới đi vào hoạt động. Tháng 9/2025, nhà máy phải dừng do sự cố lò đốt.

Theo ghi nhận, máy móc bên trong phủ bụi, một số tấm lợp hư hỏng, khung thép hoen gỉ. Ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Thượng Đức, xác nhận nhà máy đang tạm dừng và địa phương đã báo cáo, xin chủ trương tỉnh để xử lý. Công trình còn trong thời gian bảo hành, nhưng việc yêu cầu đơn vị thi công, lắp đặt sửa chữa chưa có kết quả.

Những lò đốt ngừng hoạt động, rác vẫn tiếp tục phát sinh

Tại Thanh Hóa, lò đốt rác xã Đại Lộc được đầu tư gần 7 tỷ đồng, đưa vào hoạt động năm 2015 với công suất thiết kế 12 tấn/ngày. Tuy nhiên, công suất thực tế không đạt như tính toán. Sau khoảng 5 năm, công trình dừng hoạt động. Khung thép hoen gỉ, mái tôn hư hỏng, cỏ dại mọc trong khuôn viên.

Lò đốt rác xã Hòa Lộc có vốn đầu tư khoảng 5 tỷ đồng, xây dựng năm 2018, công suất thiết kế hơn 7 tấn/ngày. Nhưng lượng rác có thời điểm vượt 10 tấn/ngày, hệ thống thường xuyên gặp sự cố, chi phí sửa chữa vượt khả năng cân đối của địa phương. Đến tháng 7/2022, lò đốt phải dừng hoạt động.

Lò đốt rác xã Đại Lộc được đầu tư gần 7 tỷ đồng nhưng chỉ hoạt động khoảng 5 năm rồi dừng, để lại công trình bỏ không, xuống cấp.
Lò đốt rác tại xã Đại Lộc nằm im giữa khuôn viên cỏ dại mọc um tùm. (Ảnh minh họa: NAM)

Tại xã Xuân Bình, một công trình vốn hơn 11 tỷ đồng hoàn thành cuối năm 2019 nhưng chỉ vận hành trong thời gian ngắn rồi ngừng. Nhiều hạng mục đã xuống cấp.

Ở Hà Tĩnh, lò đốt tại bãi rác Phượng Thành, huyện Đức Thọ cũ, được đầu tư hơn 6 tỷ đồng, vận hành thử nghiệm đầu năm 2018 với công suất thiết kế khoảng 24 tấn/ngày. Tuy nhiên, công suất thực tế không đáp ứng lượng rác phát sinh. Lò đốt đóng cửa nhiều năm, trong khi rác vẫn được đưa về bãi, tồn đọng khoảng 2.000 tấn theo thông tin địa phương từng công bố.

Đại diện UBND xã Đức Thọ cho biết một trong những nguyên nhân khiến nhà máy phải đóng cửa là vị trí công trình không bảo đảm khoảng cách theo quy định đối với khu dân cư.

Nhà máy rác Thượng Đức phải tạm dừng vì sự cố lò đốt, khiến hàng trăm tấn rác ùn ứ. Vì sao công trình gần 15 tỷ đồng ngừng hoạt động?
Khu xử lý rác Thượng Đức với lượng chất thải tập kết quanh nhà xưởng. (Ảnh minh họa: NAM)

Tình trạng này thể hiện rõ qua số liệu tại Thanh Hóa. Bà Nguyễn Thị Minh Huệ, Trưởng phòng Môi trường thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, cho biết địa phương từng đầu tư 23 khu xử lý rác bằng lò đốt thủ công, gồm 24 lò, công suất trung bình 10-20 tấn/ngày. Hiện chỉ còn 8 lò hoạt động, 16 khu xử lý đã dừng.

Một số lò còn vận hành đã chuyển sang mô hình ủ mùn vi sinh kết hợp phân loại rác trước khi đốt. Trong số 16 khu dừng hoạt động, có 5 khu được đề nghị cải tạo, nâng cấp hoặc kêu gọi đầu tư chuyển đổi công nghệ.

Theo bà Huệ, nguyên nhân xuất phát từ khó khăn quản lý, thiếu kinh phí vận hành, sự phản đối của người dân do lo ngại ô nhiễm và công nghệ lạc hậu. Nhiều lò có công suất thấp, không đáp ứng lượng rác ngày càng tăng hoặc yêu cầu môi trường hiện hành. Một số công trình xuống cấp, không xử lý được rác có độ ẩm cao, chi phí sửa chữa lớn nên phải dừng.

Áp lực còn xuất hiện tại các khu chôn lấp tập trung quy mô cấp huyện cũ. Thanh Hóa có 21 khu, tổng diện tích gần 60ha, đang lưu chứa gần 4 triệu tấn rác. Trong đó, 4 khu đã dừng tiếp nhận, 17 khu còn hoạt động. Số đang hoạt động gồm 3 khu chuyển đổi công nghệ, 8 khu chưa quá tải và 6 khu đã quá tải.

Nhiều lò đốt rác bỏ hoang tại Thanh Hóa sau khi đầu tư hàng tỷ đồng, gây lãng phí ngân sách và đặt ra bài toán xử lý chất thải.
Nhiều công trình xử lý rác tại Thanh Hóa ngừng hoạt động, gây lãng phí nguồn vốn đầu tư. (Ảnh minh họa: NAM)

Một cán bộ thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An cho biết công nghệ đốt rác từng được xem là giải pháp tiên tiến khi dự án được phê duyệt. Tuy nhiên, sau nhiều năm chậm triển khai, công nghệ thiết kế ban đầu không còn đáp ứng quy chuẩn môi trường hiện hành.

Theo vị cán bộ này, nếu tiếp tục thực hiện dự án, chủ đầu tư phải rà soát, nâng cấp công nghệ. Yêu cầu hiện nay không chỉ dừng ở kiểm soát khí thải mà còn hướng tới xử lý và thu hồi năng lượng từ rác.

Trường Anh (tổng hợp)