Giữa miền biển Hoàng Mai đầy gió và sóng, Đền Cờn sừng sững như chứng nhân của bao lớp huyền thoại và lịch sử. Nơi đây không chỉ gắn liền với truyền thuyết Tứ vị Thánh Nương – những linh thần bảo hộ cho ngư dân, mà còn là di tích văn hóa – tâm linh đặc biệt của xứ Nghệ.
- Vụ án tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương: 54 người bị khởi tố về 8 tội danh
- Bàn thêm về sự học ở xứ Nghệ – Tự hào truyền thống hiếu học ngàn năm
- Ki-ốt thông minh rút ngắn chứng thực còn 5 phút
Nơi khởi nguồn huyền thoại Tứ vị Thánh Nương
Giữa vùng biển Hoàng Mai (Nghệ An), nơi dòng Mai Giang hòa mình vào biển lớn, Đền Cờn hiện lên cổ kính và linh thiêng. Theo truyền thuyết, năm 1279, sau khi nhà Tống thất thủ trước quân Nguyên – Mông, vua Tống Đế Bính cùng Thái hậu Dương Nguyệt Quả, hai công chúa và bà nhũ mẫu đã tuẫn tiết. Xác bốn người trôi dạt về cửa Cờn, được dân làng vớt lên, chôn cất và lập đền thờ. Từ đó, nơi đây trở thành chốn linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ, nơi ngư dân tin rằng Tứ vị Thánh Nương luôn phù hộ cho những chuyến ra khơi bình an.
Đền Cờn không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia (được công nhận năm 1993). Câu truyền tụng “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng” khẳng định vị thế đặc biệt của ngôi đền trong hệ thống tín ngưỡng miền Trung. Dù qua bao biến thiên, đền vẫn là điểm tựa tinh thần cho người dân vùng biển, minh chứng cho đức tin và lòng tri ân với tiền nhân.
Dấu ấn lịch sử qua các triều đại
Không chỉ tồn tại trong huyền thoại, Đền Cờn còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử. Vua Trần Anh Tông từng dừng chân nơi đây năm 1311 trước khi tiến đánh Chiêm Thành. Trong mộng, nhà vua được Thánh Nương báo mộng giúp đỡ, và sau khi thắng trận, ông sắc phong “Đại Càn quốc gia Nam Hải Tứ vị Thánh Nương”, cho mở rộng và trùng tu ngôi đền.
Đến thời Lê Thánh Tông (1470), nhà vua cũng từng cầu nguyện tại đền, sau chiến thắng phương Nam đã cho trùng tu, ban sắc phong để tạ ơn thần linh. Vào thế kỷ XVIII, vua Quang Trung tiếp tục phong tặng các mỹ tự “Hàm Hoằng Quang Đại” và “Hàm Chương Tiết Liệt”, khẳng định tầm linh thiêng của ngôi đền trong tâm thức dân gian.
Trải qua hàng trăm năm, Đền Cờn vẫn là điểm hành hương không thể thiếu của ngư dân Nghệ An trước mỗi chuyến ra khơi. Mỗi nén nhang là lời cầu chúc bình an, thể hiện niềm tin bền bỉ vào sự phù trợ của Tứ vị Thánh Nương – biểu tượng cho lòng trung trinh, nhân hậu và che chở muôn dân.
Kiến trúc độc đáo giữa sơn thủy hữu tình
Nằm trên gò Diệc, lưng tựa núi, mặt hướng ra biển, Đền Cờn mang thế đất “tọa sơn hướng thủy” hiếm có. Được khởi dựng từ thời Trần, mở rộng vào thời Lê và trùng tu qua các triều Nguyễn, ngôi đền mang dấu ấn kiến trúc pha trộn giữa hai giai đoạn lịch sử lớn.
Điểm nhấn là tòa Nghi môn hai tầng, tám mái uy nghi, qua đó là Chính điện, Trung điện và Hạ điện nối tiếp nhau theo trục dọc. Các cấu kiện gỗ lim, xà ngang, đầu dư đều được chạm trổ tinh xảo với họa tiết rồng phượng, tứ quý, thể hiện tay nghề bậc thầy của nghệ nhân xưa. Mái đền lợp ngói mũi hài truyền thống, vừa bền chắc, vừa mát mẻ, phù hợp khí hậu ven biển.
Bên trong đền còn lưu giữ hơn 140 hiện vật quý như bia đá, sắc phong, chuông đồng, tượng cổ… – những báu vật phản ánh quá trình hình thành và phát triển lâu đời của tín ngưỡng Đền Cờn. Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, đền còn là “bảo tàng sống” của nghệ thuật kiến trúc cổ Việt Nam, kết tinh vẻ đẹp tôn nghiêm giữa sơn thủy hữu tình.
Lễ hội Đền Cờn – Linh thiêng và rộn ràng sắc xuân
Hằng năm, từ ngày 19 đến 21 tháng Giêng âm lịch, Lễ hội Đền Cờn thu hút hàng chục nghìn người dân và du khách. Đây là một trong những lễ hội cổ kính và lớn nhất Nghệ An, lưu giữ nhiều nghi thức và trò chơi dân gian đặc sắc.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức: khai quang, yết cáo, cầu ngư, hợp tế, đại tế và lễ tạ – tượng trưng cho niềm tin vào sự che chở của Thánh Nương với ngư dân. Phần hội lại tưng bừng, náo nhiệt với các hoạt động: đu tiên, đấu vật, đua thuyền, diễn tuồng, hát chèo, chầu văn, cùng các cuộc thi đan lưới, nướng bánh đa, chim hót chào xuân…
Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp tôn vinh văn hóa biển xứ Nghệ, nơi con người hòa cùng thiên nhiên trong niềm tin, niềm vui và lòng biết ơn. Giữa tiếng trống hội và làn khói hương bảng lảng, Đền Cờn vẫn tỏa sáng – biểu tượng của sự linh thiêng và trường tồn trong tâm thức người dân miền biển.
Ngọc Linh
