Xã Kim Liên (Nghệ An) — Một hộ dân đào đất dựng hàng rào đã vô tình chạm vào một ngôi mộ gạch cổ, khiến Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh phải phối hợp khai quật khẩn cấp.
- Đường ngang có cảnh báo tự động, cụ bà vẫn tử vong vì tàu hỏa
- Bé trai 8 tuổi nghi bị cha ruột hành hung, gia đình trình báo công an
- Bộ Công Thương lập tổ đặc biệt, gỡ thế độc quyền ngành điện
Sự việc bắt đầu từ hơn hai tháng trước, khi gia đình ông Trần Đình Tuấn ở xóm 9 phát hiện những hàng gạch lạ nằm sâu dưới lòng đất trong lúc thi công. Ngày 11/8, đơn vị chuyên môn chính thức động thổ tại khu vực Rú Bụt sau khi UBND tỉnh Nghệ An cấp phép.
Đất không giữ bí mật mãi. Nó chỉ chờ một nhát cuốc đủ sâu.
Người ta không đào tìm quá khứ. Quá khứ tự lộ ra, dưới một lớp đất mỏng, như thể nó đã chờ sẵn ở đó suốt một nghìn năm không sốt ruột. Gia đình ông Tuấn không có ý định trở thành một phần của câu chuyện khảo cổ học. Họ chỉ muốn dựng một hàng rào. Nhưng cuốc xẻng gặp gạch ở độ sâu 50-70 cm, và mọi kế hoạch tầm thường của một buổi chiều lao động bỗng dừng lại trước một điều lớn hơn nó.
Ông Bùi Công Vinh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An, cho biết sau khi cán bộ chuyên môn khảo sát và xác định đây là dấu tích mộ gạch cổ, đơn vị đã trình UBND tỉnh Nghệ An cấp phép khai quật khẩn cấp. Không có gì được vội vã, nhưng cũng không gì được phép chậm trễ: mộ nằm sát tuyến đường dân sinh, giữa vườn cây ăn quả, nơi mọi thứ đều có thể sụp xuống bất cứ lúc nào — mưa, người, hoặc chính thời gian.
Một hình dạng đã được quyết định từ mười mấy thế kỷ trước
Ngôi mộ dài 3,1 m, rộng 1,15 m, cao 1,05 m — những con số khiêm tốn cho một điều đã tồn tại lâu hơn bất kỳ ai đang đứng nhìn nó hôm nay. Gạch hình chữ nhật xen với gạch múi bưởi mặt cắt hình thang, xếp chồng thành mái vòm, theo đúng kỹ thuật của những mộ táng thời Bắc thuộc.
Nhưng những gì thực sự khiến người ta dừng lại không phải là hình dạng ngôi mộ. Đó là những gì nó cất giữ bên trong. Hai thanh kiếm sắt, cùng gốm men, âu sành, chân đèn đất nung và tiền cổ. Bảo tàng Nghệ An – Xô Viết Nghệ Tĩnh xác nhận: chưa từng có loại kiếm nào tương tự được ghi nhận trong các mộ gạch cùng niên đại tại Nghệ An. Phần lớn những ngôi mộ cùng thời chỉ để lại gốm sành, tiền đồng — những vật của đời sống thường nhật. Còn ở đây là vũ khí. Một sự khác biệt nhỏ, nhưng đủ để giới nghiên cứu đặt câu hỏi về người từng nằm dưới lớp gạch này: một võ quan, hay một người có vị trí nào đó mà lịch sử chưa kịp ghi tên.
Ông Hồ Mạnh Hà, Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Nghệ An, nhận định việc phát hiện mộ gạch cùng các hiện vật giá trị sẽ giúp bổ sung tư liệu quan trọng về đời sống, tập tục mai táng và hoạt động giao thương của cư dân Nghệ An trong giai đoạn từ thế kỷ III đến thế kỷ VII. Các chuyên gia bước đầu xác định niên đại khoảng thế kỷ IV-VII, tương ứng giai đoạn Lục Triều – Tùy Đường — nghĩa là ngôi mộ đã nằm đó từ trước khi Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, trước cả khi đất nước này có một cái tên độc lập.
Cuộc khai quật dự kiến kéo dài 40 ngày. Đất đồi quanh khu mộ rất cứng, lực lượng chức năng phải dùng cuốc, thuổng, xử lý từng lớp bằng tay — chậm rãi, như thể đất cũng đòi được đối xử tử tế sau ngần ấy năm im lặng.
Nguyễn Hiền (tổng hợp)
