Phòng ngừa bạo lực học đường cần kết hợp giáo dục kỹ năng ứng xử, kỷ luật nghiêm minh, phát hiện sớm nguy cơ và tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội.
- Ba bị cáo lĩnh án trong vụ mua bán ma túy giấu trong thùng hoa quả
- Trung Quốc phản đối Mỹ coi Viện Khổng Tử là nguy cơ an ninh
- Xác minh danh tính nữ sinh lớp 11 tử vong trên sông Cầu
Giáo dục đạo đức gắn với kỹ năng ứng xử và kỷ luật nghiêm minh
Theo GS-TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, giáo dục đạo đức cần giúp học sinh chuyển từ nhận biết điều đúng sang thực hành hành vi đúng trong những tình huống thực tế, đặc biệt khi chịu áp lực cảm xúc.
Học sinh có thể hiểu về sự tôn trọng nhưng vẫn buông lời xúc phạm khi tức giận. Vì vậy, giáo dục cần chú trọng rèn luyện năng lực cảm xúc – xã hội, thay vì chỉ dừng ở những lời nhắc nhở về lễ phép và nội quy.
Các năng lực cần thiết gồm nhận diện cảm xúc, tự điều chỉnh khi căng thẳng, lắng nghe quan điểm khác biệt, giải quyết mâu thuẫn không dùng bạo lực, tìm kiếm sự trợ giúp và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Những kỹ năng này cần được thực hành trong giờ học, sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và quá trình giải quyết các va chạm thường ngày.
TS tâm lý Nguyễn Tuấn Anh, Trường ĐH Công đoàn (Hà Nội), nhận định học sinh ở tuổi vị thành niên có nhu cầu khẳng định bản thân, được tôn trọng và đối xử công bằng, trong khi khả năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn còn hạn chế.
Theo ông, áp lực học tập, căng thẳng gia đình và việc ít được lắng nghe có thể khiến học sinh phản ứng tiêu cực. Khi các em cảm thấy bị đối xử không công bằng, người lớn cần lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân và hướng dẫn cách bày tỏ bất đồng phù hợp. Tuy nhiên, sự bức xúc không thể là lý do biện minh cho hành vi xúc phạm hoặc bạo lực với giáo viên.
Theo GS-TS Huỳnh Văn Sơn, kỷ luật có ý nghĩa giáo dục khi giúp học sinh hiểu hành vi nào không được chấp nhận, vì sao và cần làm gì để khắc phục. Nghiêm minh không đồng nghĩa với trừng phạt nặng nề; giáo dục nhân văn cũng không có nghĩa là bỏ qua sai phạm.
Việc xử lý cần dựa trên chứng cứ, tương xứng với tính chất và hậu quả của hành vi, đồng thời lắng nghe các bên liên quan, bảo mật thông tin cần thiết và tránh làm nhục học sinh.
Sau khi xử lý, học sinh cần có biện pháp khắc phục hậu quả, nhận lỗi có trách nhiệm và thể hiện sự thay đổi bằng hành vi. Với vụ việc nghiêm trọng, nhà trường cần phối hợp với cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật, đồng thời hỗ trợ giáo viên bị xúc phạm hoặc hành hung.
Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP.HCM), cho biết học sinh có hành vi xúc phạm hoặc hành hung giáo viên có thể bị kỷ luật trong nhà trường. Tùy tính chất, mức độ vi phạm và độ tuổi, các em còn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Theo luật sư, trách nhiệm của phụ huynh và nhà trường cần được xác định theo từng trường hợp. Nhà trường cần xác minh vụ việc, bảo đảm an toàn cho giáo viên và phối hợp với gia đình, cơ quan có thẩm quyền để xử lý phù hợp.
GS-TS Huỳnh Văn Sơn cho rằng các biểu hiện như lời nói thù địch, đe dọa, bị cô lập, thường xuyên xung đột hoặc đăng nội dung kích động trên mạng cần được quan tâm. Tuy nhiên, việc đánh giá phải dựa trên diễn biến thực tế, bối cảnh và chuyên môn, tránh vội vàng dán nhãn hoặc gây kỳ thị học sinh.
Nhà trường cần xây dựng cơ chế phòng ngừa nhiều tầng. Ở cấp độ phổ quát, cần có quy tắc ứng xử rõ ràng, giáo dục cảm xúc – xã hội và các kênh phản ánh dễ tiếp cận. Với trường hợp có đe dọa cụ thể hoặc hành vi bạo lực, cần phối hợp giữa lãnh đạo nhà trường, chuyên viên tâm lý, gia đình và cơ quan chức năng tùy tính chất vụ việc.
TS Nguyễn Tuấn Anh lưu ý khi học sinh kích động, cần ưu tiên hạ nhiệt và bảo đảm an toàn, tránh tranh luận đúng sai hoặc ép các em xin lỗi trước đám đông. Nếu xuất hiện nguy cơ gây hại, gia đình và nhà trường cần phối hợp hỗ trợ chuyên môn, không để giáo viên tự xử lý một mình.
Bên cạnh trách nhiệm của nhà trường, gia đình cần làm gương, thiết lập giới hạn hành vi và đồng hành cùng con khi gặp khó khăn. Truyền thông và các nền tảng số cũng cần hạn chế cổ vũ bạo lực, lan tỏa cách ứng xử có trách nhiệm.
Theo anh Nguyễn Đại Dương (38 tuổi), phụ huynh học sinh Trường THCS Linh Trung, phường Linh Xuân, TP.HCM, khi con mắc lỗi, cha mẹ cần bình tĩnh tìm hiểu sự việc từ nhiều phía, lắng nghe nhưng không bênh vực mù quáng. Nếu con vi phạm, phụ huynh cần giúp con nhận lỗi, hiểu hậu quả, có trách nhiệm sửa chữa và phối hợp sớm với giáo viên.
Việc xây dựng môi trường học đường an toàn đòi hỏi sự kết hợp giữa giáo dục đạo đức, rèn luyện kỹ năng ứng xử, kỷ luật nghiêm minh và sự phối hợp chủ động của gia đình, nhà trường, xã hội. Hiệu quả phòng ngừa cần được đánh giá qua mức độ an toàn của giáo viên, học sinh, khả năng giải quyết phản ánh và hạn chế nguy cơ tái diễn.
Hoàng Hà (tổng hợp)
