Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 08/7 tuyên bố “kết thúc” ngừng bắn với Iran, chưa đầy một tháng sau khi hai bên ký bản ghi nhớ Islamabad hướng tới thỏa thuận hòa bình, đẩy xung đột sang một giai đoạn mới xoay quanh quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
- Ngân hàng và công an ở Nghệ An chặn vụ lừa đảo nhắm vào cụ bà
- Mỹ không kích Iran đêm thứ tư, tái lập phong tỏa hải quân ở Hormuz
- Từ lớp học vùng biển, hai cậu học trò cùng viết nên một mùa thi đáng nhớ
Đây là lần điều chỉnh chiến lược thứ ba của ông Trump kể từ khi phát động chiến dịch nhằm vào Iran cuối tháng 2, và cả hai bên đều tin họ có thể giành lợi thế trong cuộc đối đầu kéo dài này.
Mỹ nối lại các cuộc không kích quy mô lớn vào những mục tiêu ven biển miền nam Iran, với mục tiêu, theo tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), là “làm suy yếu năng lực quân sự mà lực lượng Iran đã sử dụng để tấn công tàu thương mại ở eo biển Hormuz”. Ông Trump cũng tái áp đặt phong tỏa hải quân nhằm ngăn tàu thuyền đi qua Hormuz theo tuyến hàng hải do Tehran chỉ định.
Đáp lại, Iran tuyên bố đóng cửa Hormuz với các tàu sử dụng tuyến đường do Mỹ vạch ra ở phía nam eo biển, đồng thời tăng cường tập kích vào các mục tiêu quân sự ở những nước vùng Vịnh để trả đũa các đợt ném bom của Mỹ. Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, hôm 13/7 khẳng định “giá trị chiến lược” của eo biển với Iran là “không thể thay thế”. “Chúng tôi bảo vệ eo biển này để trong tương lai, tàu thuyền của mình có thể qua lại mà không phải cống nạp cho kẻ thù”, ông nói, nhấn mạnh việc nhượng bộ trong vấn đề này là điều Iran không thể chấp nhận.
Ở giữa những tuyên bố cứng rắn ấy, giới quan sát nhìn thấy một logic quen thuộc của các cuộc chiến tiêu hao. “Hai bên đang bị cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao nhằm gây sức ép lên đối phương. Mỹ và Iran đều cố đẩy bên kia đến giới hạn chịu đựng, dù không biết chính xác giới hạn đó nằm ở đâu”, Kenneth Pollack, phó chủ tịch Viện Trung Đông, nhận định. “Những cuộc chiến kiểu này có thể kéo dài nhiều năm”. Theo ông, từ cuộc đấu giành quyền kiểm soát Hormuz, xung đột có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm với các cuộc tập kích lan rộng ra khu vực, tác động đến an ninh năng lượng thế giới và biến vùng Vịnh thành tâm điểm của những bất ổn mới.
Với Iran, Hormuz là lá bài chiến lược đủ mạnh để gây sức ép ngược lại với Mỹ. Đây là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới, và các nước vùng Vịnh, kể cả đồng minh của Mỹ, phụ thuộc đáng kể vào lộ trình này để xuất khẩu dầu. Ngược lại, Washington coi việc loại bỏ quyền kiểm soát của Iran tại Hormuz là điều kiện cần thiết để buộc Tehran chấp nhận các điều khoản chấm dứt xung đột và hạn chế chương trình hạt nhân.
“Đây thực sự là cuộc đấu giành đòn bẩy”, giáo sư Vali Nasr, Đại học Johns Hopkins, nói. “Mỹ không thể buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân hay chấp nhận các điều kiện của Washington nếu nước này còn nắm giữ eo biển Hormuz. Và Iran đang cố bảo vệ lợi thế này bằng cách chứng minh rằng Mỹ không thể giành lại eo biển bằng vũ lực”.
Một số cựu quan chức quân sự Mỹ cho rằng Washington có thể từng bước làm suy yếu Tehran nếu kiên trì theo đuổi chiến lược hiện nay đủ lâu, nhưng cũng cảnh báo đây sẽ là một cuộc đấu dài hạn và khó lường. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông tại viện chính sách Chatham House ở London, cảnh báo nếu không sớm tìm được lối thoát, cuộc đấu hiện nay có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và châm ngòi cho một xung đột lớn hơn nhiều. “Bên nào cũng leo thang theo cách nguy hiểm để gia tăng lợi thế, làm suy yếu đối phương rồi quay lại bàn đàm phán với vị thế mạnh hơn”, bà nói.
Phan Sơn (tổng hợp)
