Uganda – Edward Rukidi Kijanangoma được chọn làm người kế vị Vua Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV sau khi thực hiện nghi thức chuyển giao quyền lực tại tang lễ nhà vua.
- Bé trai 6 tuổi lạc trên núi, chú chó ở bên bảo vệ suốt đêm
- Cánh đồng Đưng, ngày lúa chín chìm trong nước
- Hai thanh niên Lâm Đồng bị đề nghị truy tố vì làm hơn 29 triệu đồng tiền giả
Ngày 12/9, Vua Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV được an táng tại lăng mộ Hoàng gia Karambi ở Fort Portal, thủ phủ Vương quốc Tooro, khép lại triều đại kéo dài gần 31 năm. Trong tang lễ, Kijanangoma thực hiện nghi thức thả chín hạt cà phê xuống mộ nhà vua, trong lúc việc xác lập người kế vị vẫn vấp phải phản đối từ gia đình trực hệ.
Tranh luận quanh người kế vị Vương quốc Tooro
Edward Rukidi Kijanangoma, 56 tuổi, là con trai cố Hoàng tử Christopher Paul Kijanangoma, em trai của cựu vương Patrick David Matthew Kaboyo Olimi III – cha ruột Vua Oyo. Ông thuộc gia tộc Babiito, dòng họ cai trị Tooro, nhưng cuộc sống trước đây không gắn với cung điện.
Theo AP, Kijanangoma từng làm người dẫn chương trình và biên tập viên tin tức tại Uganda Broadcasting Corporation (UBC), đài truyền hình quốc gia Uganda. Một số đồng nghiệp cho biết ông khá kín tiếng về đời tư và không phải ai cũng biết ông có xuất thân hoàng tộc.
Việc Kijanangoma từ một nhân viên truyền hình trở thành người kế vị diễn ra sau khi Vua Oyo qua đời ngày 27/8 tại Mỹ. Nhà báo Andrew Mwenda, người sáng lập The Independent của Uganda, cho biết Ủy ban Kế vị Hoàng gia Tooro đã triệu tập cuộc họp khẩn tại khách sạn Fort Motel ở Fort Portal ngày 4/9 để lựa chọn vị vua mới.
Tại cuộc họp, George Desmond Kamurasi nhận được 15 trong tổng số 18 phiếu của các thành viên có mặt. Kamurasi, 36 tuổi, là thủ môn của câu lạc bộ bóng đá nghiệp dư South East Dons ở London, Anh, đồng thời là em họ của Vua Oyo và con trai Hoàng tử George Desmond “Jimmy” Mugenyi.
Tuy nhiên, Kamurasi từ chối ngai vàng vì vẫn còn những trách nhiệm khác cần hoàn thành. Các thành viên ủy ban kế vị sau đó tiếp tục họp vào ngày 9/9 và thống nhất lựa chọn Kijanangoma.
Quyết định này vấp phải sự phản đối của gia đình trực hệ Vua Oyo, đứng đầu là Thái hậu Best Kemigisa và Công chúa Ruth Komuntale. Cùng ngày, họ công bố bản di chúc được viết từ năm 2022, trong đó đề cập sự tồn tại của một người con trai ruột của cố nhà vua.
Sáng 10/9, Thái hậu Best Kemigisa Akiiki lên án việc một số thành viên hoàng tộc tự chọn vua mới và cho rằng hành động này thách thức di chúc của Vua Oyo. Bà đồng thời tuyên bố gia đình hoàng gia bị quản thúc tại cung điện và không thể tiếp xúc với thế giới bên ngoài.
Gia tộc Babiito bác bỏ các cáo buộc trên, đồng thời không công nhận sự tồn tại của người con được nhắc đến trong di chúc. Một thành viên giấu tên trong ủy ban kế vị nói với đài NTV địa phương rằng người con trai của nhà vua phải chính thức được giới thiệu với các trưởng lão trước khi có thể được xem xét cho vị trí đứng đầu hoàng gia.
Đến chiều 11/9, các nguồn tin tại Uganda cho biết việc xác định vua mới vẫn chưa hoàn tất, chỉ một ngày trước lễ tang. Sau đó, chính quyền Uganda can thiệp và cho phép Kijanangoma thực hiện nghi thức chuyển giao quyền lực tại đám tang của Vua Oyo.
Dù được lựa chọn làm người kế vị, Kijanangoma vẫn chưa chính thức đăng cơ. Vì vậy, những tranh luận xoay quanh việc kế vị tại Vương quốc Tooro vẫn chưa khép lại.
Trong lúc vấn đề kế vị còn nhiều bất đồng, Kijanangoma nhận tin anh trai là Hoàng tử David Kijanangoma qua đời sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư.
Ngày 15/9, Kijanangoma thông báo trên X: “Với trái tim nặng trĩu, tôi thông báo về sự ra đi của anh trai tôi, Hoàng tử David Kijanangoma. Hoàng tử David đã chiến đấu với bệnh ung thư trong một thời gian dài”.
Theo Monitor, Hoàng tử David được cho là mắc ung thư vòm họng và đã chống chọi với căn bệnh này hơn một năm. Tháng 4, gia đình và bạn bè từng kêu gọi công chúng hỗ trợ kinh phí điều trị cho ông.
Ông được cho là cần khoảng 700 triệu shilling Uganda, tương đương hơn 178.000 USD, để tiếp cận dịch vụ điều trị ung thư chuyên sâu tại Ấn Độ. Trước đó, Hoàng tử David đã sử dụng hết tiền tiết kiệm cá nhân cho quá trình điều trị tại Uganda.
Truyền thông địa phương cho biết Hoàng tử David qua đời tại Viện Ung thư Uganda ở Mulago, Kampala, trước thời điểm thông tin được công bố do phải chờ xác nhận.
Hoàng tử David từng là nhân vật gây tranh luận tại Vương quốc Tooro. Ông công khai thừa nhận tham vọng trở thành vua, đồng thời cho biết mục tiêu là đoàn kết người Batooro, còn gọi là người Tooro, và khôi phục các thiết chế mà ông cho rằng đã bị quản lý yếu kém.
Năm 2015, David bị bắt và bị cáo buộc xâm nhập trái phép liên quan nghi vấn âm mưu lật đổ người anh em họ. Cùng năm, ông và Vua Oyo gặp Tổng thống Yoweri Museveni để giải quyết bất đồng, sau đó Tổng thống thành lập ủy ban điều tra các vấn đề của Vương quốc Tooro.
Năm 2017, David tiếp tục kêu gọi đối thoại với Vua Oyo và đề nghị Tổng thống hỗ trợ hòa giải. Đến tháng 2/2019, ông công khai tuyên bố đã hòa giải với người anh em họ.
David bác bỏ cáo buộc nhận hối lộ từ chính phủ, khẳng định các hành động của mình xuất phát từ mong muốn khôi phục “vinh quang đã mất” của Tooro. Tổng thống Museveni sau đó chỉ đạo hỗ trợ việc làm và hoạt động nông nghiệp cho ông.
Cùng với việc Kijanangoma được lựa chọn làm người kế vị, đời tư của ông cũng nhận được sự quan tâm. Vợ hiện tại của ông là Rebecca Amoding-Rukidi, chuyên gia về nhân sự.
Theo Pulse Uganda, Rebecca từng làm việc cho một số tổ chức và doanh nghiệp lớn, hiện giữ vị trí quản lý nhân sự tại Vivo Energy Uganda, công ty hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ và phân phối dầu khí hạ nguồn tại Uganda.
Rebecca không phải người Tooro mà đến từ vùng Teso ở miền Đông Uganda. Xuất thân này được cho là trở ngại đối với khả năng bà đảm nhận vị trí Omugo, tức hoàng hậu theo truyền thống Tooro.
Pulse Uganda dẫn lời các thành viên hoàng tộc cho biết nhà vua được kỳ vọng có người vợ gốc Tooro, am hiểu văn hóa và truyền thống địa phương để thực hiện vai trò nghi lễ.
Tuy nhiên, theo truyền thống Tooro, nhà vua có thể có nhiều vợ. Do đó, Kijanangoma không nhất thiết phải chấm dứt cuộc hôn nhân hiện tại mà có thể kết hôn thêm với một phụ nữ Tooro để đáp ứng yêu cầu văn hóa đối với vị trí Omugo.
Báo chí Uganda cho biết Kijanangoma từng kết hôn với một phụ nữ Rwanda trước khi đến với Rebecca. Ông cũng được cho là đã có con, nhưng do giữ kín đời tư nên thông tin này chưa được xác nhận.
Nguyễn Quế (tổng hợp)
