Một chiếc thùng tôn giữ lúa khô ráo, một chiếc nốc luôn sẵn trong nhà — đó là cách người dân “rốn lũ” Nghệ An sống chung với điều không bao giờ chắc chắn: nước sẽ lên, chỉ là không ai biết lúc nào.
- Cô gái từng bỏ giảng đường, về quê dạy tiếng Trung miễn phí
- Nghỉ hưu lên phố trông cháu, mẹ nhận ra điều bất thường
- Từ chối chở quá tải, tài xế taxi bị 7 người rượt đánh gục
Xã Lam Thành nằm ngoài đê sông Lam, nơi hơn 1.500 hộ dân sinh sống trong tình trạng mà năm nào cũng có thể trở thành một cuộc chạy đua với nước.
Bà Nguyễn Thị Hưng, 75 tuổi, mỗi khi mùa mưa gần đến lại cùng con gái khiêng từng bao lúa cho vào chiếc thùng tôn cao khoảng hai mét, dựng lên chỉ để tránh cho hạt lúa khỏi ẩm mốc khi nước tràn vào nhà. “Nhẹ thì nước vào đến sân ngang đầu gối, nặng thì ngập đến nửa nhà,” bà nói, không có gì trong giọng bà giống như đang than phiền — chỉ là một sự thật bà đã sống cùng nhiều năm.
Cách đó không xa, bà Nguyễn Thị Cúc, 66 tuổi, vẫn nhớ trận lũ năm 1989, khi nước dâng bất ngờ trong đêm và vợ chồng bà phải bồng ba đứa con nhỏ chạy đi sơ tán. Từ đó, cứ gần mùa mưa bão, gia đình bà lại đưa lúa gạo, giấy tờ, những gì quý giá nhất lên cao. Nhưng bà cũng biết, có những năm sự chuẩn bị ấy là không đủ — nước lên nhanh hơn cả những gì người ta có thể lường trước.
Mỗi nhà ở Lam Thành đều có một chiếc nốc. Không phải để đi chơi, mà để khi nước lên, có thể đưa người và tài sản đi ngay. “Nước lên nhanh lắm,” chị Trần Thị Hải nói, “có chiếc nốc trong nhà bà con yên tâm hơn.”
Ở tổ dân cư Hòa Lam, phường Trường Vinh, câu chuyện còn nặng nề hơn. Khu dân cư nằm hoàn toàn ngoài đê, sát mép sông. Một dự án di dời tái định cư đã được triển khai từ lâu, nhưng vẫn còn dang dở.
Căn nhà cấp 4 của bà Chu Thị Nguyệt, 62 tuổi, nơi ba thế hệ cùng sống, đã xuống cấp nghiêm trọng. Tháng 5/2026, bà đã bốc thăm nhận đất tái định cư — nhưng khu đất ấy đến nay vẫn chưa có điện, chưa có nước, nên chưa thể xây nhà. Mỗi mùa mưa lũ đến, bà lại thấp thỏm chờ đợi một điều chưa biết bao giờ mới thành hiện thực.
Bà Đậu Thị Hải, ở cùng tổ dân cư, thuộc diện phải di dời khẩn cấp nhưng cũng chưa thể chuyển đi. Trong các đợt bão số 5 và số 10 năm 2025, nước từng ngập nửa nhà bà. Năm nay, bà đã đưa hết đồ đạc lên cao. “Nếu nước tiếp tục dâng thì chỉ còn cách chạy lên bờ,” bà nói, đơn giản như thể đó là một phương án đã được tính từ lâu.
Trên trần một số căn nhà cũ, người ta ghép những tấm gỗ — không phải để trang trí, mà để có chỗ trú khi nước sông Lam dâng lên đến mức không còn lựa chọn nào khác.
Theo đại diện Chi cục Thủy lợi Nghệ An, tỉnh đã xây dựng 8 kịch bản sơ tán khẩn cấp, cùng phương châm “4 tại chỗ” được triển khai đồng bộ — lực lượng, phương tiện, vật tư luôn trong tư thế sẵn sàng. Nhưng với những người như bà Hưng, bà Cúc, bà Nguyệt, sự chuẩn bị lớn nhất vẫn nằm ở chính đôi tay họ, mỗi năm một lần, kê cao những gì quý giá nhất, và chờ xem mùa mưa năm nay sẽ đến như thế nào.
Hoàng Hà (tổng hợp)
