Đến năm 2026, Huy chương Fields mới ghi nhận ba nữ nhà toán học được vinh danh. Mỗi người mang một hành trình khác nhau, nhưng đều góp phần tạo nên những cột mốc đáng nhớ của Toán học thế giới.
- Iran cảnh báo tấn công, Bộ trưởng Anh tuyên bố sẵn sàng đáp trả
- Nhà giáo Ưu tú Lê Thái Phong – Người thầy để lại dấu ấn trong nhiều thế hệ học trò
- Cựu giám đốc ban quản lý dự án Hải Phòng bị khởi tố vì lạm quyền
Suốt 90 năm lịch sử, Huy chương Fields – giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực Toán học và thường được ví như “Nobel Toán học” – mới chỉ có ba phụ nữ được xướng tên. Con số khiêm tốn ấy không chỉ cho thấy sự khắt khe của giải thưởng mà còn phản ánh hành trình bền bỉ của những nhà khoa học nữ trong một lĩnh vực vốn từ lâu được xem là đầy thách thức.
Người đầu tiên viết nên dấu mốc lịch sử là Maryam Mirzakhani, nhà toán học người Iran. Tại Đại hội Toán học Thế giới năm 2014 ở Seoul (Hàn Quốc), bà trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận Huy chương Fields kể từ khi giải thưởng được trao lần đầu vào năm 1936.
Maryna Viazovska trở thành người phụ nữ thứ hai trong lịch sử được trao Huy chương Fields nhờ những đóng góp nổi bật cho Toán học. (Ảnh minh họa: NAM)
Ít ai biết rằng, trước khi đến với Toán học, Mirzakhani từng mơ trở thành một nhà văn. Tuổi thơ của bà gắn với những cuốn tiểu thuyết và truyện trinh thám. Tuy nhiên, năng khiếu Toán học đã sớm đưa bà đến những thành tích nổi bật khi liên tiếp giành Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế vào các năm 1994 và 1995. Đặc biệt, năm 1995, bà đạt điểm tuyệt đối, trở thành nữ sinh Iran đầu tiên làm được điều này.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Công nghệ Sharif, Mirzakhani sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Harvard, rồi trở thành giáo sư Đại học Stanford. Những nghiên cứu về hình học, không gian môđun và động lực học đã giúp bà được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận bằng Huy chương Fields. Ba năm sau ngày nhận giải, Mirzakhani qua đời vì ung thư vú khi mới 40 tuổi, để lại nhiều tiếc nuối cho giới Toán học thế giới.
Phải tám năm sau, Huy chương Fields mới tiếp tục gọi tên một phụ nữ khác. Năm 2022, Maryna Viazovska, nhà toán học người Ukraine, được vinh danh nhờ lời giải mang tính đột phá cho bài toán xếp cầu dày đặc nhất trong không gian tám chiều – một vấn đề đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ.
Ở tuổi 37, Viazovska trở thành một trong những chủ nhân trẻ tuổi của Huy chương Fields. Bà hiện là giáo sư tại Trường Bách khoa Liên bang Lausanne (EPFL), Thụy Sĩ. Những đóng góp của bà được đánh giá đã mở ra hướng tiếp cận mới trong hình học và lý thuyết số.
Đến năm 2026, lịch sử Huy chương Fields tiếp tục ghi nhận thêm một dấu mốc khi Vương Hồng (Hong Wang) trở thành người phụ nữ thứ ba được trao giải. Nhà toán học người Trung Quốc được vinh danh nhờ những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực phân tích điều hòa và lý thuyết đo hình học, đặc biệt là các kết quả quan trọng liên quan đến giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều.
Vương Hồng trả lời báo chí sau khi trở thành người phụ nữ thứ ba trong lịch sử được trao Huy chương Fields. (Ảnh minh họa: NAM)
Giải thưởng cũng đánh dấu lần đầu tiên một công dân Trung Quốc được trao Huy chương Fields. Cùng kỳ trao giải năm đó, nhà toán học Đặng Dục (Yu Deng) cũng được xướng tên, tạo nên một cột mốc đáng chú ý đối với nền Toán học Trung Quốc.
Ít ai biết rằng con đường đến với Toán học của Vương Hồng không hoàn toàn bằng phẳng. Trong thời gian học tập tại Pháp, bà từng cân nhắc chuyển sang nghiên cứu khoa học Trái đất, thậm chí nghĩ đến việc theo học kiến trúc. Tuy nhiên, niềm đam mê với Toán học đã đưa bà trở lại con đường nghiên cứu. Hiện bà là giáo sư tại Viện Toán học Courant thuộc Đại học New York (Mỹ), đồng thời làm việc tại Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp.
Ba nữ nhà toán học đến từ ba quốc gia khác nhau, theo đuổi những hướng nghiên cứu khác nhau và có những hành trình rất riêng. Người từng say mê văn chương, người dành nhiều năm theo đuổi một bài toán tưởng như không có lời giải, người từng đứng trước ngã rẽ của sự nghiệp rồi quay lại với Toán học. Những câu chuyện ấy cho thấy con đường đến với khoa học hiếm khi là một đường thẳng.
Sau gần một thế kỷ, Huy chương Fields vẫn là phần thưởng danh giá bậc nhất dành cho những đóng góp xuất sắc của các nhà toán học trẻ. Việc mới chỉ có ba phụ nữ được vinh danh không phản ánh giới hạn của năng lực, mà cho thấy những cột mốc ấy càng trở nên ý nghĩa hơn bởi sự bền bỉ, đam mê và nỗ lực không ngừng trong hành trình chinh phục tri thức.
Ba tấm Huy chương Fields không chỉ ghi nhận những thành tựu khoa học xuất sắc, mà còn góp thêm những dấu ấn đặc biệt vào lịch sử phát triển của Toán học thế giới. Đó cũng là minh chứng rằng, trong khoa học, giá trị của một công trình luôn được đo bằng sức sáng tạo và đóng góp cho tri thức nhân loại, chứ không phụ thuộc vào giới tính của người tạo ra nó.
Nguyễn Quế (tổng hơp)
