Khi chiến sự Mỹ – Iran chưa hoàn toàn khép lại, giới chuyên gia năng lượng đưa ra ba kịch bản cho eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí thế giới trước xung đột.
- Từ Mũi Nghê, cuộc tìm kiếm hai cô gái mở rộng ra Cù Lao Chàm
- Người đàn bà “bảy lạng” và hành trình 18 năm tìm lại chính mình dưới chân núi Hồng Lĩnh
- Bé gái 05 tuổi vượt qua nguy cơ hoại tử sau khi nuốt phải pin cúc áo
Trả lời Axios qua điện thoại tối 9.8 (giờ Mỹ, tức sáng 10.8 giờ Hà Nội), Tổng thống Donald Trump cho biết Washington đang “hạ tông” đối đầu quân sự với Tehran để tận dụng sức ép kinh tế, trong bối cảnh Iran chịu lạm phát cao và ngân khố suy kiệt. Ông nói Mỹ “chỉ đang bán đàm phán” với Iran và khẳng định mọi việc “rồi sẽ ổn, luôn luôn ổn, giống một ván cờ”.
Phát biểu được đưa ra một ngày sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ không mở lại Hormuz nếu Mỹ không đáp ứng toàn bộ các yêu cầu mới, trong đó có khoản bồi thường lên tới hàng trăm tỷ USD.
Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ – Iran ký ngày 17.6 sụp đổ vào tháng 7 sau khi Iran tấn công tàu thương mại tại Hormuz. Mỹ sau đó tái áp phong tỏa quân sự đối với Iran và triển khai chiến dịch bảo vệ tàu chở dầu qua tuyến phía nam dọc bờ biển Oman, trong khi tuyến phía bắc vẫn nằm dưới sự kiểm soát của IRGC.
Theo dữ liệu Kpler, lượng tàu qua Hormuz đã giảm khoảng 70% so với giai đoạn ngừng bắn từ 7.6 đến 7.7. Trong những khoảng thời gian ngắn tuyến đường mở, Qatar từng tranh thủ xuất khẩu khoảng 40 chuyến tàu chở khí hóa lỏng, tương đương 2,8 triệu tấn, trong tháng 6.
Theo The Wall Street Journal, nhiều tuần qua ông Trump âm thầm chuẩn bị tuyên bố “chiến thắng” nếu Tehran mở lại hoàn toàn Hormuz, ngay cả khi chưa đạt thỏa thuận hạt nhân. Đây là bước lùi so với yêu cầu trước đó của Washington rằng Iran phải cam kết không khôi phục chương trình làm giàu uranium.
Tuy nhiên, kế hoạch này trở nên khó khăn hơn sau khi Iran ngày 8.8 đưa ra loạt yêu cầu cứng rắn nhất từ trước tới nay, gồm khoản bồi thường khoảng 300 tỷ USD, giải phóng hơn 100 tỷ USD tài sản bị đóng băng, Mỹ rút quân khỏi khu vực và chấm dứt phong tỏa hải quân.
Ba kịch bản cho Hormuz
Nghịch lý là ông Trump công khai thể hiện thái độ bình tĩnh, muốn “hạ tông” xung đột, nhưng theo các quan chức Mỹ được WSJ dẫn lời, ông vẫn tìm cách tạo một lối thoát trong danh dự khỏi cuộc chiến, thậm chí có thể từ bỏ điều kiện phi hạt nhân hóa từng được xem là mục tiêu quan trọng.
Khoản bồi thường 300 tỷ USD Iran yêu cầu tương đương gần 3/4 GDP của một nền kinh tế quy mô trung bình, cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn. Trong khi đó, giá xăng tại Mỹ tuần qua khoảng 4,04 USD/gallon, tương đương gần 27.000 đồng/lít, tương đối ổn định. Đây được xem là một lý do khiến Nhà Trắng chưa muốn leo thang trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.
Bà Leslie Palti-Guzman, chuyên gia cấp cao không thường trú tại Chương trình An ninh Năng lượng và Biến đổi khí hậu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng trạng thái “không chiến tranh, không hòa bình” hiện là kịch bản cơ bản nhất.
Theo bà, tình trạng này có thể kéo dài, buộc các nền kinh tế trong khu vực sống dưới nguy cơ Iran gây sức ép trở lại bất cứ lúc nào. Kịch bản thứ hai là chiến tranh toàn diện, có thể phá vỡ thế bế tắc nhưng đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tàn phá hạ tầng năng lượng dân sự trong khu vực.
Kịch bản thứ ba là hòa bình toàn diện. Tuy nhiên, theo chuyên gia này, đây vẫn là viễn cảnh xa nhất do bất đồng giữa Washington và Tehran còn rất lớn.
Khi cả Mỹ và Iran đều muốn tránh một cuộc chiến toàn diện mới nhưng chưa bên nào sẵn sàng nhượng bộ, tương lai Hormuz sẽ phụ thuộc vào việc bên nào có thể tìm được lối thoát trước.
Phan Sơn (tổng hợp)
