Thanh tra chỉ rõ hàng loạt vi phạm trong quản lý vốn, tài sản tại Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam

Ngày 20/11, Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra công tác quản lý vốn và tài sản nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), chỉ ra nhiều tồn tại, vi phạm liên quan đến giá bán than, nghĩa vụ thuế, sử dụng đất và công suất khai thác.

Ngày 20/11/2026, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký thông báo công khai kết luận thanh tra đối với công tác quản lý vốn và tài sản nhà nước tại TKV. Các nội dung được đề cập trải rộng từ quản lý giá bán than, thực hiện nghĩa vụ thuế, sử dụng đất đến việc chấp hành công suất khai thác tại các doanh nghiệp thành viên.

Nhiều bất cập trong quản lý thuế và hoạt động khai thác than tại TKV

Theo kết luận, việc xây dựng giá bán than của Tổng giám đốc TKV còn thiếu khung điều chỉnh độ ẩm theo tiêu chuẩn TCVN 6930:2001. Điều này khiến phương pháp áp dụng chưa sát thực tế, bởi độ ẩm của than thay đổi theo từng thời điểm, kéo theo sự biến động về trọng lượng sản phẩm.

Một vấn đề khác được cơ quan thanh tra lưu ý là tình trạng các khoản phải thu khó đòi tại Công ty mẹ – TKV. Tính đến ngày 31/12/2024, doanh nghiệp vẫn còn một số khoản nợ tồn đọng qua nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ không thể thu hồi.

Đáng chú ý, kết quả đối chiếu sản lượng than trong giai đoạn 2020-2024 tại các đơn vị khai thác bán than cho Công ty Tuyển than Hòn Gai – Vinacomin và Công ty Tuyển than Cửa Ông – TKV cho thấy chênh lệch trên 4,95 triệu tấn giữa sản lượng tính thuế tài nguyên và sản lượng sau sàng tuyển. Về vấn đề này, TKV cho rằng đơn vị khai thác là đối tượng thực hiện nghĩa vụ thuế, sản lượng tính thuế được căn cứ vào chứng thư và giá tính thuế dựa trên giá bán giữa doanh nghiệp khai thác với đơn vị sàng tuyển. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ đánh giá cách xác định nói trên “chưa phù hợp với quy định của Bộ Tài chính”.

Sai sót trong kê khai nghĩa vụ thuế cũng được phát hiện tại Tổng công ty Khoáng sản – TKV. Trong hai năm 2020-2021, đơn vị này kê khai thuế tài nguyên đối với tinh quặng sắt chưa đúng quy định, trong khi giá bán bình quân quặng sắt cao hơn mức giá tính thuế do UBND tỉnh Lào Cai ban hành. Theo tính toán của cơ quan thanh tra, số tiền thuế tài nguyên đơn vị này còn phải nộp bổ sung vào ngân sách nhà nước cho giai đoạn 2020-2021 là hơn 3,9 tỷ đồng.

Ở lĩnh vực quản lý và sử dụng đất, Công ty mẹ – TKV đã đưa gần 11 tỷ đồng tiền sử dụng đất của hai khu đất vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế trong giai đoạn 2020-2022, không đúng quy định. Hai địa điểm liên quan gồm khu đất số 2W Ung Văn Khiêm, phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM và khu đất xưởng may mặc tại phường Cửa Ông, Quảng Ninh. Thanh tra Chính phủ yêu cầu Công ty mẹ – TKV loại khoản chi phí này khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp các năm 2020-2022. Bên cạnh đó, tại 5 công ty, một số khu đất vẫn chưa hoàn tất hồ sơ pháp lý, như thiếu quyết định cho thuê đất, hợp đồng thuê đất hoặc chưa được cấp, điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Kết luận thanh tra còn chỉ ra việc TKV vận dụng chưa phù hợp các quy định pháp luật về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Những bất cập này làm tăng chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn 2020-2026 tại 6 công ty được kiểm tra, với tổng số tiền trên 463 tỷ đồng.

Trong hoạt động khai thác, cơ quan thanh tra xác định có 4 trong tổng số 6 công ty được kiểm tra khai thác than vượt công suất theo năm trong giai đoạn 2020-2024. Mức vượt đều dưới 15%, nhưng vẫn thuộc trường hợp vi phạm quy định của Luật Khoáng sản.

Cụ thể, tại mỏ Đồng Vông, Công ty Than Uông Bí – TKV khai thác vượt 10,7% so với sản lượng được cấp phép trong năm. Đối với mỏ hầm lò Mạo Khê, Công ty Than Mạo Khê – TKV vượt công suất 7,5% trong năm 2020, gần 5% năm 2021 và 8,68% năm 2022. Tại mỏ lộ thiên khu Vàng Danh, Công ty cổ phần Than Vàng Danh – Vinacomin có sản lượng khai thác vượt gần 15% trong năm 2021 và 14,8% năm 2022. Trong khi đó, Công ty cổ phần Than Cao Sơn – TKV khai thác tại mỏ Khe Chàm II vượt 6% năm 2020, gần 2,9% năm 2021 và 7,46% năm 2022.

Ngoài các vi phạm về công suất, đoàn thanh tra còn ghi nhận nhiều doanh nghiệp chưa lắp đặt trạm cân theo quy định của Chính phủ.

Đối với những nội dung chưa được xác định đầy đủ, Thanh tra Chính phủ cho biết các phát hiện và đánh giá hiện tại mới mang tính ban đầu, liên quan đến vi phạm xảy ra ngoài thời kỳ thanh tra. Trên cơ sở báo cáo, tài liệu do TKV cung cấp cùng kết quả kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác than, cơ quan này sẽ kiến nghị chuyển các vấn đề liên quan đến cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, rà soát. Việc rà soát nhằm xác định tính chất, mức độ, hậu quả của từng vi phạm, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan theo từng thời kỳ.

Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu TKV trong quá trình khắc phục các tồn tại, thiếu sót nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại về tiền hoặc tài sản nhà nước thì phải kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Lê Hà NA (tổng hợp)